Czego nie widać z poziomu podłogi – czyszczenie konstrukcji w halach i budynkach użytkowych

W każdym budynku jest strefa, której nie sprząta nikt. Nie dlatego, że ktoś o niej zapomniał, tylko dlatego, że nie da się do niej wejść w gumowych rękawicach i z mopem. To wszystko, co znajduje się między poziomem, do którego sięga drabina, a poszyciem dachu: kratownice, dźwigary, instalacje podsufitowe, trasy kablowe, kanały wentylacyjne, świetliki i konstrukcje wsporcze.

W domu jednorodzinnym ta strefa kończy się na wysokości trzech metrów i sprowadza do pajęczyn w narożnikach. W hali produkcyjnej, magazynie wysokiego składowania, warsztacie, salonie samochodowym czy budynku handlowym rozciąga się na kilkanaście metrów i po kilku latach potrafi zgromadzić kilkaset kilogramów osadu. To już nie jest kwestia estetyki, tylko bezpieczeństwa i formalnych obowiązków właściciela nieruchomości.

Co gromadzi się pod dachem hali?

Pył, tłuszcz i kondensat, w proporcjach zależnych od tego, co dzieje się na dole.

Zakłady produkcyjne

Pył technologiczny wymieszany z mgłą olejową. Ta kombinacja jest szczególnie kłopotliwa, bo tłuszcz wiąże kurz w lepką warstwę, która nie spadnie sama i nie da się jej po prostu zdmuchnąć.

Magazyny

Dominuje pył z opakowań, kartonu, folii i palet, plus to, co wwożą ze sobą wózki widłowe. Pył kartonowy jest lekki, unosi się przy każdym ruchu i osiada wszędzie, łącznie z czujnikami i oprawami oświetleniowymi.

Obiekty spożywcze

Dochodzą mąka, cukier, pyły paszowe i skrobia, czyli materiały palne, a w odpowiednim stężeniu także wybuchowe.

Budynki handlowe i usługowe

Osad jest głównie atmosferyczny, ale zbiera się w kanałach wentylacyjnych i na kratkach nawiewnych, wpływając wprost na jakość powietrza wewnątrz.

Do tego wszędzie dochodzi kondensat. Wilgoć skraplająca się na zimnej blasze poszycia spływa po konstrukcji i tworzy z pyłem zacieki, które z czasem inicjują korozję elementów nośnych.

Dlaczego zapylona konstrukcja to realne ryzyko?

Z trzech powodów: pożaru, wybuchu pyłu i przyspieszonej degradacji konstrukcji oraz instalacji.

Pożar

Warstwa palnego pyłu na konstrukcji, w bezpośrednim sąsiedztwie opraw oświetleniowych i tras kablowych, jest gotowym materiałem palnym rozłożonym na całej powierzchni obiektu, w miejscu, do którego gaśnica nie sięga. Pożar rozprzestrzeniający się górą po zapylonej konstrukcji obejmuje całą halę w kilka minut.

Wybuch

Ten wątek jest mniej oczywisty i dużo poważniejszy. Pyły palne w odpowiednim stężeniu w powietrzu tworzą atmosferę wybuchową. Przy ocenie ryzyka i klasyfikacji stref zagrożenia wybuchem uwzględnia się nie tylko pył unoszący się w powietrzu, ale też warstwy i osady zgromadzone na powierzchniach, ponieważ mogą one zostać poderwane, na przykład falą ciśnienia od pierwszej, drobnej eksplozji.

To właśnie mechanizm wybuchu wtórnego, który w historii przemysłu wyrządził więcej szkód niż zdarzenie inicjujące. Zakłady, w których takie zagrożenie występuje, mają obowiązek posiadania dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem, a częstotliwość usuwania osadów pyłowych jest jednym z jego elementów.

Konstrukcja i instalacje

Osad zatrzymuje wilgoć przy stali, przyspieszając korozję. Zabrudzone świetliki potrafią przepuszczać zauważalnie mniej światła, co przekłada się na rachunki za oświetlenie. Zapylone czujniki systemu detekcji i tryskacze działają wolniej lub z opóźnieniem. Dodatkowo warstwa mokrego osadu to realne obciążenie konstrukcji, o którym nikt nie myśli przy projektowaniu.

Kiedy brudna konstrukcja staje się problemem formalnym?

Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego ma obowiązek poddawać go okresowej kontroli stanu technicznego co najmniej raz w roku, a co najmniej raz na pięć lat kontroli szerszej, obejmującej stan techniczny i przydatność obiektu do użytkowania oraz estetykę obiektu i jego otoczenia. Zapylona, korodująca konstrukcja nośna to dokładnie ten obszar, który protokół z takiej kontroli powinien wyłapać.

Do tego dochodzą wymagania branżowe. W zakładach spożywczych czystość stref trudno dostępnych jest jednym z klasycznych punktów, na których wykłada się audyt systemów jakości. Audytor rzadko rozpoczyna od zaglądania pod sufit, ale patrzy tam zawsze, bo to najlepszy wskaźnik tego, czy plan higieny jest realizowany, czy istnieje wyłącznie w segregatorze.

Praktyczny wniosek: jeżeli obiekt podlega jakiemukolwiek audytowi lub kontroli, czyszczenie konstrukcji nie jest wydatkiem uznaniowym, tylko elementem utrzymania zgodności.

Jak wygląda profesjonalne czyszczenie konstrukcji?

Kolejność prac jest odwrotna do intuicji. Zaczyna się od góry i na sucho.

Odkurzanie przemysłowe

Podstawowa metoda dla suchego pyłu. Odkurzacz o dużej mocy ssania z odpowiednią filtracją zbiera osad do worka, zamiast rozrzucać go po hali. To kluczowa różnica wobec przedmuchiwania sprężonym powietrzem, które przenosi problem w inne miejsce i przy pyłach palnych jest po prostu niebezpieczne.

Mycie hydrodynamiczne

Wchodzi tam, gdzie pył związał się z tłuszczem i olejem. Wymaga zabezpieczenia posadzki, maszyn i instalacji elektrycznych oraz zorganizowania odbioru wody. Przy obiektach o zaostrzonych wymaganiach stosuje się chemię z atestem dopuszczającym kontakt z żywnością.

Dostęp

Tu wraca stary dylemat. Podnośnik nożycowy albo teleskopowy sprawdza się nad wolną posadzką. Traci sens tam, gdzie w hali stoją maszyny, regały wysokiego składowania albo linia produkcyjna, której nie da się przesunąć.

Technika linowa pozwala pracować nad zabudowanym terenem, bez wjazdu ciężkiego sprzętu i często bez zatrzymywania produkcji. Firmy realizujące czyszczenie obiektów i konstrukcji przemysłowych metodą dostępu linowego, jak łódzki Rope-Tech, wykorzystują ten atut przede wszystkim w halach czynnych, gdzie przestój kosztuje więcej niż całe zlecenie.

Odbiór i dokumentacja

Ostatni etap, najczęściej pomijany przez tanich wykonawców. Protokół z prac i dokumentacja zdjęciowa przed oraz po są dowodem, że praca została wykonana. Bez nich w razie kontroli albo audytu masz wyłącznie fakturę, która niczego nie potwierdza.

Jak zaplanować czyszczenie w skali roku?

Czyszczenie konstrukcji najlepiej działa jako element rocznego planu, a nie jako reakcja na zbliżający się audyt.

1. Zacznij od inwentaryzacji stref. Podziel obiekt na obszary według typu zabrudzenia i wymagań: strefa produkcji, magazyn, socjalna, techniczna, zewnętrzna.

2. Przypisz częstotliwość do strefy, nie do budynku. Nad linią produkcyjną osad narasta kilka razy szybciej niż nad magazynem wyrobu gotowego, a jedna wspólna data dla całej hali oznacza, że jedno miejsce sprząta się za rzadko, a drugie za często.

3. Ustal termin względem cyklu pracy zakładu. Postoje technologiczne, przerwy remontowe i okresy niższej produkcji są naturalnymi oknami czasowymi.

4. Powiąż to z przeglądem budowlanym. Czysta konstrukcja jest po prostu łatwiejsza do oceny, a osoba wykonująca przegląd zobaczy stan stali, a nie warstwę kurzu.

5. Archiwizuj dokumentację. Protokoły i zdjęcia z kolejnych lat pokazują tempo narastania osadu, a to najlepsza podstawa do ustalenia realnej częstotliwości.

O co zapytać wykonawcę?

Cztery pytania, które oddzielają firmy przygotowane od przypadkowych.

• Jak zabezpieczycie to, co jest pod spodem? Maszyny, posadzka, instalacje elektryczne, towar. Odpowiedź „no jakoś ogarniemy” wystarczy za całą ocenę.

• Czy pracujecie przy czynnym zakładzie? Jeśli tak, to jak dzielicie obiekt na strefy i jak wygląda organizacja pracy w otoczeniu ludzi i wózków.

• Jakie macie ubezpieczenie OC i na jaką sumę? Praca nad drogimi maszynami wymaga polisy adekwatnej do wartości tego, co jest pod ekipą.

• Co dostanę po zakończeniu? Protokół, dokumentacja fotograficzna, informacja o zauważonych uszkodzeniach konstrukcji. To ostatnie bywa najcenniejsze, bo ekipa pracująca na wysokości widzi z bliska rzeczy, których z posadzki nie widać przez lornetkę.

Najczęstsze pytania

Jak często czyścić konstrukcje w hali?

Częstotliwość przypisuje się do strefy, nie do całego budynku. Nad linią produkcyjną osad narasta kilka razy szybciej niż nad magazynem wyrobu gotowego. Punktem wyjścia jest inwentaryzacja stref, a korektą tempo narastania osadu widoczne w dokumentacji z poprzednich lat.

Czy pył zgromadzony na konstrukcji może wybuchnąć?

Tak, jeżeli jest palny. Przy klasyfikacji stref zagrożenia wybuchem uwzględnia się nie tylko pył unoszący się w powietrzu, ale też warstwy i osady na powierzchniach, ponieważ mogą zostać poderwane falą ciśnienia. To mechanizm wybuchu wtórnego.

Czy da się wyczyścić halę bez zatrzymywania produkcji?

Zwykle tak, przy podziale obiektu na strefy i pracy metodą dostępu linowego, która nie wymaga wjazdu ciężkiego sprzętu nad zabudowany teren. Zakres i harmonogram ustala się przed rozpoczęciem prac.

Czy przedmuchiwanie sprężonym powietrzem wystarczy?

Nie. Przedmuchiwanie przenosi pył w inne miejsce zamiast go usuwać, a przy pyłach palnych podnosi ryzyko. Podstawą jest odkurzanie przemysłowe, które zbiera osad do worka.

Co powinien zawierać odbiór prac?

Protokół oraz dokumentację zdjęciową przed i po. Bez nich przy kontroli albo audycie zostaje wyłącznie faktura, która nie potwierdza zakresu wykonanej pracy.

Podsumowanie

Utrzymanie nieruchomości użytkowej kończy się zwykle tam, gdzie sięga wzrok. Tymczasem najwięcej ryzyka gromadzi się kilkanaście metrów wyżej: palny osad przy oprawach oświetleniowych, wilgoć przy stali nośnej, zapylone czujniki i świetliki oddające połowę światła, za które płacisz.

Regularne czyszczenie konstrukcji jest jedną z tych pozycji w budżecie, które nic nie dają, dopóki czegoś nie zatrzymają. Wtedy okazuje się, że były najtańszą polisą, jaką dało się kupić.

Artykuł sponsorowany