Nawożenie zielone polega na wysianiu roślin jako międzyplonu, a następnie skoszeniu ich i wymieszaniu z wierzchnią warstwą gleby. Rozkładająca się biomasa dostarcza materii organicznej, wspiera mikroorganizmy i poprawia żyzność podłoża. Najważniejsze jest przekopanie roślin przed kwitnieniem.
Na czym polega nawożenie zielone?
Nawóz zielony to rośliny uprawiane nie po to, aby je zebrać, lecz aby po określonym czasie wprowadzić ich masę do gleby. Taką uprawę nazywa się międzyplonem. Rośliny pobierają składniki mineralne, tworzą dużą ilość biomasy i rozwijają system korzeniowy, a po skoszeniu stają się naturalnym źródłem materii organicznej.
Po wymieszaniu z wierzchnią warstwą ziemi resztki roślin stopniowo się rozkładają. Powstająca próchnica poprawia strukturę podłoża, jego napowietrzenie i zdolność magazynowania wody. W przeciwieństwie do zbioru plonu składniki pobrane przez rośliny pozostają na miejscu.
Nawożenia zielonego nie należy mylić ze ściółkowaniem. Ściółka pozostaje na powierzchni gleby i chroni ją przed parowaniem oraz chwastami, natomiast przy nawożeniu zielonym biomasę miesza się z ziemią, aby mogła się rozłożyć w jej wierzchniej warstwie.
Jakie korzyści daje nawóz zielony?
Rośliny przeznaczone na nawóz zielony działają jednocześnie jak osłona gleby, magazyn składników pokarmowych i źródło pożywienia dla mikroorganizmów. Najważniejsze korzyści to:
- Poprawa struktury gleby – materia organiczna zwiększa jej pulchność, napowietrzenie i zdolność zatrzymywania wody.
- Wzbogacenie w azot – rośliny motylkowe, takie jak łubin, wyka czy peluszka, wiążą azot atmosferyczny przy udziale bakterii brodawkowych.
- Ochrona przed erozją i wymywaniem – gęsta okrywa roślinna zabezpiecza powierzchnię przed deszczem, wiatrem i nadmiernym parowaniem.
- Wsparcie życia mikrobiologicznego – rozkładająca się biomasa dostarcza mikroorganizmom energii i poprawia obieg składników pokarmowych.
- Ograniczenie zachwaszczenia – szybko rosnące rośliny zacieniają glebę i utrudniają chwastom kiełkowanie.
- Działanie fitosanitarne – niektóre gatunki, między innymi gorczyca, mogą ograniczać rozwój części nicieni i innych organizmów szkodliwych dla upraw.
Nawóz zielony pomaga także ograniczać zmęczenie gleby, szczególnie gdy jest elementem płodozmianu. Nie zastępuje jednak różnorodnego następstwa roślin. Gatunki powinny być dobierane tak, aby nie powtarzać bezpośrednio po sobie roślin z tej samej rodziny.
Jak przeprowadzić nawożenie zielone krok po kroku?
W ogrodzie można zastosować ten zabieg między głównymi uprawami, na przykład po zbiorze warzyw albo na pustej grządce. Kolejne etapy wyglądają następująco:
- Wybierz stanowisko i termin siewu – uwzględnij rodzaj gleby, długość przerwy między uprawami oraz termin wysiewu wybranego gatunku.
- Przygotuj podłoże – usuń większe chwasty, spulchnij wierzchnią warstwę ziemi i wysiej nasiona możliwie równomiernie.
- Pozwól roślinom wytworzyć masę – w czasie wzrostu kontroluj zachwaszczenie i podlewaj rośliny tylko wtedy, gdy susza może zahamować ich rozwój.
- Skoś rośliny przed kwitnieniem – to najważniejszy termin. Młoda biomasa rozkłada się szybciej, a rośliny nie zdążą zdrewnieć ani wydać nasion.
- Wymieszaj resztki z glebą – przekop je płytko, zwykle na głębokość kilku do kilkunastu centymetrów. Zbyt głębokie umieszczenie ogranicza dostęp tlenu i spowalnia rozkład.
- Odczekaj przed sadzeniem kolejnej uprawy – gleba potrzebuje czasu, aby częściowo rozłożyć biomasę. W praktyce należy zachować co najmniej kilkanaście dni przerwy, a przy dużej ilości świeżej masy dłużej.
Przekopanie po kwitnieniu jest mniej korzystne. Łodygi mogą być wtedy bardziej włókniste, rozkład potrwa dłużej, a dojrzałe nasiona mogą spowodować samosiew. Zbyt wczesne posadzenie kolejnych roślin również nie jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ świeża biomasa pobiera tlen podczas rozkładu i może czasowo wiązać część azotu dostępnego w glebie.
Jakie rośliny wybrać na nawóz zielony?
Dobór gatunku zależy od tego, czy najważniejsza jest dostawa azotu, szybkie uzyskanie dużej ilości masy, poprawa struktury gleby czy ograniczenie problemów fitosanitarnych. Rośliny motylkowe są cenione za wiązanie azotu, natomiast niemotylkowe zwykle szybko tworzą biomasę i dobrze chronią powierzchnię gleby.
| Roślina | Główna zaleta | Termin siewu |
|---|---|---|
| Łubin | Wiąże azot i głęboko spulchnia glebę korzeniami, szczególnie dobrze sprawdza się na glebach słabszych. | Od wiosny do późnego lata, zależnie od gatunku i warunków. |
| Facelia | Szybko tworzy dużo zielonej masy, ogranicza zachwaszczenie i jest rośliną miododajną. | Od wiosny do późnego lata. |
| Gorczyca | Rośnie szybko, dostarcza materii organicznej i może wspierać ograniczanie nicieni. | Najczęściej od lata do początku jesieni. |
| Żyto | Tworzy dużą ilość biomasy, chroni glebę jesienią i zimą oraz hamuje rozwój chwastów. | Najczęściej późnym latem lub jesienią. |
Gorczycy i innym roślinom z rodziny kapustowatych nie należy wysiewać bezpośrednio przed kapustą, brokułem, rzodkiewką ani innymi spokrewnionymi warzywami. W przypadku częstych problemów z chorobami lub szkodnikami bezpieczniej jest wybrać gatunek z innej rodziny albo mieszankę o przemyślanym składzie.
Na jakie błędy uważać?
Najczęstszy błąd to pozostawienie roślin aż do pełnego kwitnienia lub dojrzewania nasion. Wtedy biomasa jest twardsza, trudniejsza do rozłożenia i może stać się źródłem chwastów. Nie należy też przekopywać jej bardzo głęboko. Wierzchnia warstwa gleby jest najbardziej aktywna biologicznie, dlatego płytkie wymieszanie zwykle przyspiesza rozkład.
Trzeba także uwzględnić płodozmian. Po gorczycy nie powinny od razu rosnąć warzywa kapustowate, a po roślinach motylkowych nie zawsze dobrym wyborem są inne gatunki z tej samej rodziny. Zjawisko allelopatii, czyli wydzielanie przez rośliny związków hamujących wzrost innych roślin, może dodatkowo pogorszyć wschody niektórych gatunków.
Nawożenie zielone najlepiej traktować jako element regeneracji gleby, a nie jednorazowe zastępstwo wszystkich innych zabiegów. Wysiew właściwego międzyplonu, skoszenie go przed kwitnieniem, płytkie przekopanie i zachowanie przerwy przed kolejną uprawą pozwalają wykorzystać jego najważniejsze zalety.
