Aby przyciągnąć pszczoły do ogrodu, zapewnij im trzy rzeczy: kwitnące rośliny od wczesnej wiosny do jesieni, bezpieczne miejsce lęgowe oraz płytkie źródło wody. Największe znaczenie ma rezygnacja z pestycydów, bo chemiczne środki ochrony roślin mogą zabijać zapylacze. Warto wspierać nie tylko pszczołę miodną, lecz także pszczoły samotnice, w tym murarkę ogrodową.
Dlaczego warto zaprosić pszczoły do ogrodu?
Pszczoły zapylają kwiaty drzew owocowych, krzewów, warzyw i wielu roślin ozdobnych. Ich obecność może przełożyć się na lepsze zawiązywanie owoców, a w szerszej perspektywie wspiera bioróżnorodność ogrodu.
Pszczoła miodna żyje w rodzinie i korzysta z ula, natomiast murarka ogrodowa jest pszczołą samotnicą. Każda samica samodzielnie zakłada gniazdo i wychowuje potomstwo, nie broni jednak roju ani wspólnej kolonii. Zwykle nie jest agresywna, dlatego dobrze sprawdza się w przydomowym ogrodzie. To właśnie dla takich owadów przeznaczone są proste hotele z rurkami trzcinowymi.
Jakie rośliny zapewnią pszczołom pokarm przez cały sezon?
Najlepiej połączyć gatunki kwitnące w różnych terminach. Szczególnej uwagi wymaga wczesna wiosna, gdy pszczoły budzą się po zimie i mają niewiele dostępnego pyłku. Krokusy, wierzby i kwitnące drzewa owocowe mogą wtedy dostarczyć im pierwszego pożywienia.
Plan nasadzeń możesz oprzeć na takim kalendarzu:
| Roślina | Pora kwitnienia | Wartość dla pszczół |
|---|---|---|
| Krokusy | Wczesna wiosna | Jedno z pierwszych źródeł pyłku i nektaru po zimie |
| Wierzba | Wczesna wiosna | Bardzo ważny pokarm w okresie niedoboru kwiatów |
| Jabłoń i czereśnia | Wiosna | Pokarm dla zapylaczy oraz korzyść dla plonów owocowych |
| Facelia | Późna wiosna i lato | Obficie kwitnąca roślina miododajna |
| Szałwia | Wiosna i lato | Bogate źródło nektaru, także w ogrodzie ziołowym |
| Lawenda | Lato | Długie i obfite kwitnienie, atrakcyjne dla murarek i innych pszczół |
| Tymianek i oregano | Lato | Pożytek z kwitnących ziół, możliwy także na balkonie |
| Jeżówka i rudbekia | Lato i późne lato | Dostarczają nektaru przez długi okres |
| Astry | Późne lato i jesień | Jedno z późniejszych źródeł pokarmu |
| Rozchodnik i wrzos | Jesień | Wsparcie zapylaczy przed nadejściem chłodów |
Wśród roślin szczególnie przydatnych w małym ogrodzie są:
- Lawenda – potrzebuje słonecznego stanowiska i dobrze znosi okresowe przesuszenie.
- Facelia – szybko rośnie i długo kwitnie, dlatego można wysiać ją także na niewielkiej części warzywnika.
- Szałwia – łączy funkcję użytkową z wartością dla zapylaczy.
- Krokusy – warto sadzić je jesienią, aby zakwitły przed większością letnich roślin.
- Astry – przedłużają dostęp do nektaru pod koniec sezonu.
Wybieraj przede wszystkim rośliny o pojedynczych, łatwo dostępnych kwiatach. Odmiany o bardzo pełnych kwiatach mogą mieć ograniczony dostęp do nektaru i pyłku. Dobrym uzupełnieniem rabat są kwitnące zioła, takie jak mięta, majeranek, rozmaryn i hyzop.
Jak stworzyć miejsce lęgowe i poidełko?
Hotel dla owadów
Hotel dla owadów powinien naśladować naturalne szczeliny i pustą roślinność, w których gniazdują pszczoły samotnice. Najprostsza konstrukcja składa się z drewnianej ramy oraz ciasno ułożonych rurek trzcinowych.
Przy budowie zwróć uwagę na następujące zasady:
- Rurki trzcinowe powinny mieć średnicę około 6–10 mm i długość mniej więcej 15–25 cm.
- Każda rurka powinna być zamknięta z jednej strony, ponieważ pszczoły niechętnie zasiedlają przewiewne tunele.
- Materiały muszą być suche, gładkie w środku i pozbawione drzazg, farb oraz impregnatów.
- Daszek powinien wystawać poza front konstrukcji, aby chronić gniazda przed deszczem.
- Hotel trzeba zamocować stabilnie, w słonecznym i osłoniętym od wiatru miejscu, około 1–2 m nad ziemią.
Umieść domek blisko kwitnących roślin. Murarki nie muszą mieć gniazda dokładnie przy rabacie, ale krótka droga do pokarmu ułatwia im pracę i zwiększa szansę na zasiedlenie konstrukcji.
Bezpieczne poidełko
Pszczoły potrzebują wody szczególnie podczas upałów. Nie wystawiaj jednak głębokiej miski z gładką taflą, ponieważ owady mogą w niej utonąć. Najprostsze poidełko zrobisz z płytkiego talerza, podstawki pod doniczkę albo niewielkiej misy.
Do naczynia włóż kamyki, kawałki kory lub keramzyt i nalej tyle wody, aby ich wierzchołki pozostały suche. Pszczoły będą mogły przysiąść i pić bez ryzyka wpadnięcia do środka. Wodę wymieniaj regularnie, szczególnie w ciepłe dni, a naczynie czyść z osadu.
Czego nie robić, aby nie skrzywdzić pszczół?
Ogród przyjazny zapylaczom wymaga nie tylko sadzenia kwiatów, ale też rezygnacji z praktyk, które niszczą owady albo odbierają im siedliska. Najważniejsze zasady są następujące:
- Nie stosuj pestycydów na kwitnących roślinach, zwłaszcza środków owadobójczych o szerokim działaniu.
- Nie utrzymuj całej działki jako krótko koszonego, jednolitego trawnika.
- Nie usuwaj wszystkich dzikich roślin, takich jak koniczyna, mniszek czy dzikie zioła, jeśli nie konkurują z uprawami.
- Nie sadź wyłącznie odmian o pełnych kwiatach, które mogą nie dostarczać owadom dostępnego nektaru i pyłku.
- Nie zostawiaj poidełka bez wody podczas suszy ani bez czyszczenia przez długi czas.
- Nie opryskuj roślin w czasie kwitnienia, gdy pszczoły intensywnie z nich korzystają.
Przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu rozpoznaj problem. Nie każdy owad jest szkodnikiem, a część z nich ogranicza liczebność mszyc i innych organizmów żerujących na roślinach. W pierwszej kolejności pomagają metody mechaniczne, zdrowa gleba, kompost, ściółkowanie i dobór odpornych gatunków.
Dlaczego dziki ogród sprzyja pszczołom?
Nie trzeba rezygnować z całego uporządkowanego ogrodu. Wystarczy wydzielić fragment, którego nie będziesz kosić co tydzień. Wyższa trawa, kwitnąca koniczyna, suche łodygi i opadłe liście zapewniają pokarm oraz kryjówki dla wielu owadów.
Naturalne siedliska często są cenniejsze niż sam hotel. Stary pień, sterta gałęzi, odsłonięta piaszczysta ziemia, spękana kora i suchy mur mogą służyć różnym gatunkom pszczół samotnic. Część z nich zakłada gniazda w ziemi, a nie w rurkach, dlatego jeden typ domku nie zastąpi zróżnicowanego ogrodu.
Łąka kwietna może zastąpić fragment trawnika, ale wymaga przygotowania podłoża i cierpliwości. Koszenie raz lub dwa razy w sezonie, po zakończeniu kwitnienia, pozwala roślinom wysiać nasiona i zachować schronienie dla owadów. Takie rozwiązanie nie jest zaniedbaniem, lecz świadomym ograniczeniem ingerencji w przyrodę. Jeśli pełna łąka nie pasuje do działki, zacznij od pasa przy ogrodzeniu albo małej wyspy między rabatami.
Ogród przyjazny pszczołom można stworzyć od razu: posadź krokusy lub wierzbę, zostaw kawałek mniej koszonej ziemi, ustaw poidełko z kamykami i zrezygnuj z chemicznych oprysków. Nawet kilka donic z lawendą, szałwią i tymiankiem na balkonie zapewnia zapylaczom wartościowy punkt na mapie miasta.
