Międzynarodowy Konkurs Architektoniczny na budynek Europejskiego Centrum Solidarności
projekt konkursowy

<<< powrót
  • Grupa Projektowo- Inwestycyjna BASS Sp. z o.o.
Skład zespołu:
  • Andrzej Samól  
  • Jacek Szymczak  
  • Przemysław Napiórkowski  
  • Jacek Kruszyński  
  • Paweł Jarzębski  
  • Marek Kaliński  
  • Michał Podgórczyk  
  • Piotr Samól  
  • Michał Siedacz  
  • http://www.bass.gda.pl 
Wstęp – o Solidarności

Solidarność jako wielki antykomunistyczny ruch narodowy w Polsce, skupiający około dziesięciu milionów członków, wpisała się wielkimi zgłoskami w najnowszą historię otwierając drogę do upadku totalitaryzmu w Europie. Fundamentem, na którym została zbudowana, była więź pomiędzy wszystkimi uczestnikami zrywu sierpnia 1980 roku, ich optymizm i wiara w demokrację. Droga do wolności nie była łatwa, wymagała wysiłku i odwagi, ale ludzie uczestniczący wówczas w tym demokratycznym zrywie, mimo ciemnych lat stanu wojennego, doczekali się urzeczywistnienia swoich marzeń. W wyniku obrad Okrągłego Stołu powstała niepodległa Polska. Kajdany niewoli zostały zerwane.

Należy jednak rozumieć solidarność także w szerszym kontekście, szczególnie dziś, gdy Polska jest członkiem Unii Europejskiej – jednym z ogniw łańcucha europejskich narodów, solidarnych i współodpowiedzialnych za kształtowanie dobrobytu wszystkich obywateli. Nie można mówić o tej wspólnocie, nie odnosząc się do roli, jaką w budowie zjednoczonej europy odegrała Solidarność.
Problem przetransponowania powyższych idei na język graficznych symboli jest szukaniem odpowiedzi na pytanie o architektoniczny wyraz Europejskiego Centrum Solidarności.
Koncepcja budynku- opis ideologiczny

Europejskie Centrum Solidarności, łączące funkcje muzeum, organizacji wspierającej demokrację, ośrodka dydaktycznego, twórczego i naukowego, musi jasno odwoływać się do tych uniwersalnych wartości, z których solidarność wyrosła. Projektowany budynek nie może być tylko opakowaniem, w którym umieszczone zostaną przewidziane programem funkcje użytkowe, ale musi spełniać dwa – wydawałoby by się, że sprzeczne – zadania. Z jednej strony budynek musi uwzględniać rygorystyczne ustalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, z drugiej strony mieć szansę stać się symbolem Gdańska, który nowatorską formą, interesującą konstrukcją i zaproponowaną symboliką byłby jednoznacznie rozpoznawalny w świecie.

Projektowany budynek ECS ma kształt ogniwa łańcucha, będącego symbolem, więzi łączącej wszystkich ludzi zaangażowanych w budowę ładu demokratycznego, a w szczególności milionów członków pierwszej Solidarności. Archetyp przedstawienia wspólnoty zaklętej w budowlach centralnych towarzyszy człowiekowi od czasów wzniesienia pierwszych konstrukcji monolitycznych – chcemy z niego skorzystać, opowiadając starą historię nowoczesnym językiem architektonicznym.
W sposób oczywisty żelazne ogniwo nawiązuje również do tradycji materialnej miejsca, w którym wzniesione ma zostać muzeum. To tu od ponad półtora wieku działała największa gdańska stocznia, która zaczynając jako pruska Stocznia Królewska (następnie Cesarska), stała się z czasem jednym z największych zakładów przemysłu okrętowego nad Bałtykiem. Trzeba podkreślić, że jego forma, dobrany materiał elewacji, jak i rozwiązania konstrukcyjne nawiązują równocześnie do tak częstego dotąd w krajobrazie stoczni widoku – budowy statku, wznoszenia monolitycznej konstrukcji kadłuba. Celem tego projektu było również wydobycie industrialnej tożsamości Nowego Miasta, które, poza czternastowieczną nazwą, swoich materialnych korzeni może szukać jedynie w przemyśle stoczniowym zlokalizowanym na tym obszarze.
Istotną cechą proponowanych przez nas rozwiązań jest zlokalizowanie wnętrz muzeum na platformach połączonych ciągle wznoszącą się rampą, która ma symbolizować trud, jaki wiąże się z każdym nonkonformistycznym zachowaniem. Takim, jakim było też porzucenie szarej rzeczywistości Polski Ludowej i rozpoczęcie długiej Drogi do Wolności. W ten sposób zwiedzający przechodząc do kolejnych części kompozycji powoli piąłby się ku górze. Zaczynając na poziomie "– I", zwiedzający przechodzi przez poziom "0", kończąc drogę na poziomie "+I" przechodząc w tym czasie przez kolejne platformy ekspozycyjne.

Rozwiązanie powyższe pozwala także na nadanie dynamizmu i intrygującej lekkości tej monumentalnej bryle, która od strony bramy stoczni i drogi do wolności jest oderwana od ziemi i opiera się na przeszklonym tubusie. Zabieg ten pozwala na szczególne podkreślenie końca drogi do wolności, która, paradoksalnie, zaczęła się dwadzieścia siedem lat temu, gdy Lech Wałęsa na wspomnianej bramy obwieszczał podpisanie porozumienia z rządem. Kartki papieru, którymi wówczas wymachiwał do rozentuzjazmowanego tłumu miały ruszyć z posad bryłę świata.
Bryła

Bryła składa się z leżącego pod niewielkim katem ogniwa i dwóch wychodzących prawie pionowo z niego tubusów. Mimo swojej dynamiki i niekonwencjonalnego kształtu obiekt został zaprojektowany w taki sposób, by stanowić, poprzez jednolitą stalową powierzchnię od strony Placu Solidarności, tło dla pomnika Poległych Stoczniowców. Główne wejścia do budynku zlokalizowane zostały w tubusach, dwie jednokierunkowe rampy samochodowe do parkingu podziemnego znajdują się od strony zachodniej działki. Powierzchnia elewacji od strony linii zabudowy spełnia zapis Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego (50% powierzchni w linii zabudowy).

Materiałami elewacyjnymi są szkło, odpowiednio spreparowana okładzina z metalowych paneli perforowanych o wyglądzie skorodowanej stali (ewentualnie blacha miedziana) oraz panele ze perforowanej stali nierdzewnej. Całe ogniwo, z wyjątkiem jego części wewnętrznej (od strony tubusów) i pionowych ścian od strony linii zabudowy, pokryte jest płytami rastrowymi metalowymi imitującymi skorodowaną stal. Pozwala to na zapewnienie niezbędnego doświetlenia do pomieszczeń, w których jest to konieczne, a jednocześnie daje wrażenie monolityczności i surowości bryły. Od strony linii zabudowy ogniwo obłożone jest płytami stalowymi nierdzewnymi. Wokół rastrów zamontowana jest instalacja multimedialna pozwalająca na wyświetlanie od strony Placu Solidarności komunikatów i realizacji związanych z obchodami uroczystości rocznicowych, a na co dzień na efektowną iluminację budynku. Płaska powierzchnia elewacji od strony Placu Solidarności może być również wykorzystana jako ekran rzutnika cyfrowego. Wewnętrzna część ogniwa oraz oba tubusy wykończone są w szkle, co ma umożliwić dostęp światła do pomieszczeń użytkowych, jak i uzyskanie dodatkowego efektu estetycznego, jakim jest możliwość oglądania ogrodów zimowych zlokalizowanych na poziomach obu tubusów. Płaszczyzny przykrywające tubusy będą pokryte ogniwami słonecznymi, zapewniającymi zmniejszenie kosztów ekologicznych funkcjonowania obiektu.
Układ funkcjonalny budynku

Oba tubusy wyposażone po dwie windy 16-osobowe każdy pełnią rolę głównych trzonów komunikacyjnych, obsługujących wszystkie kondygnacje budynku. Do nich doprowadzone są główne wejścia do budynku. Tubus zachodni obsługuje przede wszystkim ośrodek naukowo – badawczy, archiwum, bibliotekę, czytelnie, warsztaty pracy twórczej, część konferencyjną i część biur organizacji pozarządowych. Komunikacja tak wielu instytucji i organizacji wspomagana jest przez dodatkową klatkę schodową ulokowaną w północnej części budynku. Natomiast Tubus wschodni obsługuje przede wszystkim część muzealno– wystawienniczą kompleksu, oraz, biura Centrum Solidarności. Wszystkie trzy trzony komunikacyjne spełniają wymogi wynikające z przepisów dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.
Kondygnacje "-III" (-12,92 m) i "-II" (-9,18 m) są w całości przeznaczone na parking obsługujący ECS. Liczy 437 miejsc parkingowych. Komunikacja pionowa między parkingiem, a pomieszczeniami użytkowymi zapewniona jest przez wszystkie trzy wymienione piony komunikacyjne.

Kondygnacja "-I" (-5,44 m) jest przeznaczony na wejście do muzeum, związanymi z nim zapleczem użytkowym, toalety, niewielką gastronomię i część sal ekspozycyjnych; oraz część magazynową muzeum i pomieszczenia techniczne. Poza tym pomiędzy oboma tubusami znajduje się przestrzeń, w której ulokowano część ogrodu zimowego, umożliwiając w ten sposób korzystanie z niego zarówno zwiedzającym, jak i pracownikom i interesantom innych instytucji zlokalizowanych w ECS. Od strony zachodniej znajduje się tu także miejsce postojowe dla autokarów i rezerwowy podjazd/wyjazd dla VIP- ów. Kondygnacja "-I" jest przeznaczona dla ruchu samochodowego i autokarowego z zapewnionym przejazdem w świetle wysokości 4,50 m.
Kondygnacja "0" (0,00 m = 3,00 m n.p.m.) zajmują wyłącznie hole w obu tubusach, zaplecze administracyjne centrum i ekspozycje muzealne, niedostępne z tego poziomu (Droga do Wolności byłaby dostępna jedynie z poziomu "-I" i "+I"), a jedynie wyposażone w zewnętrzne wyjście ewakuacyjne.

Kondygnacja "+I" (+4,76 m) zajmowana jest przez archiwum, bibliotekę, czytelnie, pomieszczenia socjalne (obsługiwane z tubusu zachodniego) trzecią część ekspozycji muzealnej oraz księgarnię i sklep z pamiątkami (obsługiwane z tubusu wschodniego).
Kondygnacja "+II" (+8,50 m) przeznaczona jest na cele konferencyjne, zaplecze konferencji, część pomieszczeń ośrodka naukowo badawczego (obsługiwane z tubusu zachodniego), restaurację, kawiarnię i salę wystaw czasowych (obsługiwane z tubusu wschodniego). Pomiędzy częścią konferencyjną, a muzealną istnieje na tej kondygnacji połączenie funkcjonalne. Pełni je hol doprowadzający do restauracji i kawiarni, dostępnych zarówno dla uczestników konferencji i pracowników biur, jak i zwiedzających muzeum. Rozwiązanie takie umożliwia także organizowanie większych sympozjów z wykorzystaniem sali ekspozycji czasowych.

Kondygnacja "+III" (+12,24 m) zajęta została na centrum konferencyjne (obsługiwane z t.z.), część ośrodka naukowo badawczego oraz Warsztaty Pracy Twórczej i biura organizacji pozarządowych (obsługiwane z obu tubusów).
Kondygnacja "+IV" (+15,89 m) w tubusie zachodnim poświęcona została na hol przed Salą im. Jana Pawła II i niezbędne zaplecze ośrodka ekumenicznego. Część od strony Drogi do Wolności przeznaczona jest na biura Fundacji Centrum Solidarności oraz pozostałą część biur organizacji pozarządowych obsługiwanych z tubusu wschodniego.

Kondygnacja "+V" (+19,72 m) pełni rolę tarasu widokowego w tubusie wschodnim. Z tarasu zapewniony jest widok w kierunku pochylni stoczni, na Pomnik Poległych Stoczniowców, w kierunku Dworca Głównego i Starego Miasta. W tubusie zachodnim znajduje się Sala im. Jana Pawła II połączona z kondygnacja "+IV" za pomocą rampy. W części wschodniej ogniwa zakłada się ulokowanie sal połączonych z biurami Fundacji Centrum Solidarności z kondygnacji "+IV".
Konstrukcja budynku

Ogniwo skonstruowane jest ze stalowej kratownicy przestrzennej. Przenosi ona obciążenia zewnętrzne, ciężar własny, ciężar usztywniających pierścieni stalowych oraz częściowo obciążenia ze stropów. Na odcinku nadwieszenia ogniwa, kratownica usztywniona jest dodatkowo tarczą żelbetową i pracuje jak przęsło belki. Punktami oparcia są wówczas od strony zachodniej tarcza żelbetowa i płyta kondygnacji "0", a od strony wschodniej obciążenia z niej przenoszone są za pomocą tarczy prostopadłej do osi podłużnej kratownicy na tubus wschodni. Od strony Drogi do Wolności kratownica zamocowana jest wspornikowo poprzez wręgi do tubusu wschodniego. Do wykonania usztywnienia kratownicy na odcinku nadwieszenia i jej połączenia z tubusem wschodnim konieczne byłoby zastosowanie technologii inżynierii mostowej – elementów strunobetonowych i konstrukcji zespolonych.

Tubusy są pierścieniami 18 słupów żelbetowych usztywnionych pierścieniami poziomymi, połączonych częściowo z tarczami podłóg poszczególnych kondygnacji. Część obciążeń pionowych przenosi też trzon komunikacyjny wykonany z tarczy żelbetowych. Tubus wschodni połączony jest dodatkowo pionowymi wręgami z kratownicą, w celu przenoszenia na fundament obciążeń pionowych z nadwieszonej kratownicy.

Poszczególne kondygnacje w części nadwieszonej budynku oparte są na stropach strunobetonowych opartych na tarczy usztywniającej kratownicę i samej kratownicy. W pozostałej części ogniwa stropy opierają się na słupach i kratownicy. Słupy rozstawione zostały na siatce osi w rozstawie 7,88 m x 8,00 m.

Wszystkie kondygnacje podziemne opierają się na siatce słupów 7,88 m 8,00 m. Obciążenia z tubusów przenoszone są częściowo na płytę posadzki poziomu "–I" za pomocą żelbetowego pierścienia.

Kondygnacje "-II" i "-III" pełniące funkcje parkingów są elementem fundamentu kasetonowego, stojącego na płycie grubości 1,00 m. Płyta pod tarczami przenoszącymi obciążenia pionowe od tubusów jest pogrubiona i jej grubość wynosi 2,00 m.

Koncepcja zagospodarowania terenu

Pomnik Poległych Stoczniowców, ustawiony w grudniu 1980 r. tuż przed dziesiątą rocznicą masakry robotników na Wybrzeżu, jest epicentrum kompozycji urbanistycznej placu. Warunki wynikające z Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego jak i wpis obszaru placu do rejestru wojewódzkiego konserwatora zabytków skłoniły nas uzupełnienia istniejącej już kompozycji, podporządkowanej lokalizacji "Trzech Krzyży".

By powiązać obszar placu znajdujący się między murem stoczni, a ECS zdecydowaliśmy się go częściowo podnieść. W wyniku tego dokonujemy kompozycyjnego "skoku przez płot" – wiążąc przedzielony plac funkcjonalnie, ale szanując w pełni zapis konserwatorski. Z tego samego powodu zdecydowaliśmy się pozostawić bramę i budynek strażnicy, który ma olbrzymie znaczenia dla zachowania kontekstu Drogi do Wolności.

Za bramą stoczni zaczyna się droga, która z jednej strony pełni rolę powiązania funkcjonalnego zespołu obiektów związanych z ECS, z drugiej jest jedną z osi Nowego Miasta. Dlatego zdecydowaliśmy się by połączyć obie te funkcje poprzez realizację "Mostu 21 Postulatów" – połączenia pieszego Drogi do Wolności z water forntem, opartego na 21 stellach, z których każda jest poświęcona jednemu postulatowi. W ten sposób udaje nam się z jednej strony wprowadzić nowy element wiążący wszystkie obiekty Drogi do Wolności, a jednocześnie zapewnić bezkolizyjną komunikację obu części Nowego Miasta. Warto przy tym zwrócić uwagę, że most taki idealnie zapobiegnie zdominowaniu Drogi do Wolności przez sąsiadującą z nią zabudowę komercyjną.

Zieleń w otoczeniu ECS ma za zadanie dopełniać kompozycję architektoniczną bryły, a zarazem ją rozbudowywać. Osobnym problemem było rozwiązanie samej Drogi do Wolności, gdzie staraliśmy się nadać jej nieco cech wielkomiejskiej alei.
Układ funkcjonalny i użytych materiałów

Dojazd do ESC jest zapewniony od strony zachodniej. Na potrzeby uroczystości rocznicowych możliwy jest podjazd Drogą do Wolności od strony ul. Łagiewniki oraz od strony ul. Nowa Wałowa. Droga do Wolności pełni również funkcję drogi pożarowej dla ESC. Nawierzchnie utwardzone wyłożone są na niej brukiem granitowym, klomby i trawniki znajdują się na wysokości +0,45 m i otoczone są murkami z surowego betonu.

Plac Solidarności pozostaje w swojej chronionej części niezmieniony. Od strony punktowca zaleca się nieznaczne skorygowanie granicy działki, w celu nadania murowi otaczającemu działkę, na której stoi, kształtu odpowiadającego centralnej kompozycji placu. Droga prowadząca do stoczni, aż do bramy powinna zostać niezmieniona, jako świadectwo starego układu urbanistycznego Miasta. Od strony zachodniej projektowana jest kładka nad ciągiem pieszym umożliwiająca przechodzenie z podniesionej części Placu na trybunę honorową. Pod placem, w części oznaczonej na rysunku Planu Miejscowego znajduje się poziemna część parkingów ECS.

Za murem planowana jest trybuna honorowa, oddzielona od zabytkowego muru dwumetrowym pasem zieleni mającym uniemożliwić nieadekwatne do powagi miejsca wykorzystywanie korony muru. Za trybuną znajdują się tarasy zieleni ukształtowane w sposób dopełniający kompozycję placu i budynku ECS. Wysokość trybuny została tak przewidziana, by umożliwić widoczność „Trzech Krzyży” także z ogrodu zimowego.

Dwie jednokierunkowe rampy samochodowe do parkingu ECS znajdują się od strony zachodniej. Obszar zieleni od strony zachodniej ma zapewnić odpowiednią ekspozycję ogniwa także z tego kierunku.

Strefa wejściowa do ECS znajduje się między dwoma tubusami. Przedpolem strefy wejściowej jest amfiteatralny placyk w narożniku północno – wschodnim działki, który jest naturalnym poszerzeniem Drogi do Wolności. Pozwala to na gromadzenie się grup zwiedzających także przez budynkiem, a jednocześnie nie blokowanie traktu Drogi do Wolności.

Droga do Wolności obsługuje obiekty użyteczności stojące w obu jej pierzejach. Po środku, pod Mostem 21 Postulatów, pozwalającym na pokonanie ul. Nowa Wałowa, znajduje się obszar zielony. Trawnik nie jest jednak barierą i może być pokonany przez pieszego siecią połączeń utwardzonych. Jednocześnie ma on za zadnie zapobiec wrażeniu kamiennej rynny, którą niechybnie stwarzałaby 42-metrowy trakt. W pobliżu Sali BHP zakładamy pozostawienie istniejącej zieleni wysokiej oraz stworzenie skweru.

Most 21 Postulatów byłby kładką stalową, bądź strunobetonową opierającą się na 21 żelbetowych słupach – stellach. Na wysokości 1,80 m od poziomu kładki przy każdej ze stelli byłby w betonie wyryta treść postulatu właściwego kolejności stelli, na której się znajduje. Inskrypcja byłaby wykonana w jezyku polskim, angielskim, niemieckim, francuskim i rosyjskim.
RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl