Konkurs na opracowanie koncepcji zagospodarowania Rynku Wodnego przy ul. Kościuszki w Zamościu
Wyróżnienie

<<< powrót
Skład zespołu:
  •  
Cel i główna idea projektu

Rynek Wodny w Zamościu znajduje się w obrębie układu renesansowego miasta idealnego. Projektowanie architektoniczne w takim miejscu wymaga pokory względem pierwotnych planów hetmana Zmoyskiego i jego architekta: Bernarda Morando, a także względem tradycji architektury i renesansowego sposobu myślenia.
Miejsce to wymaga, by każdy nowy element, pojawiający się w przestrzeni publicznej był głęboko osadzony w kontekście obecnej zabudowy i historycznego układu.

Celem projektu jest stworzenie, takiej przestrzeni publicznej, która odpowiadając na wyzwania stawiane przez kontekst miejsca, jest równocześnie odpowiedzią na współczesne potrzeby mieszkańców Zamościa. Ma być to nowoczesny plac miejski, dający mieszkańcom przestrzeń, która poprzez swoje ukształtowanie sprzyjać będzie różnorodnym aktywnościom czy niewielkim wydarzeniom kulturalnym. Ma być to jednocześnie miejsce relaksu, odpoczynku dla mieszkańców, ale i dla turystów zwiedzających Zamość.

W projekcie odrzucone zostało dosłowne rozumienie kontekstu historycznego, odwoływanie się do renesansowego języka form czy detali, zrezygnowano z powtarzania renesansowych dzieł, ukrywania rzeczywistego czasu powstania, ławek, fontann czy nawierzchni. Dialogu z renesansową architekturą poszukuje się raczej poprzez odwołanie się do tych samych zasad kształtowania formy prostej, harmonijnej i jasnej.

Z tych powodów przyjęta koncepcja odwołuje się przede wszystkim do renesansowej tradycji miejsca, poprzez zasady kształtowania formy, proporcji, użyte materiały, przedstawia ona niewielkie, kameralne i nowoczesne wnętrze urbanistyczne dopełnione zielenią i szumem wody gdzie człowiek znów jest miarą wszechrzeczy.
Funkcja placu

Głównymi funkcjami placu są funkcja komunikacyjna (komunikacja piesza) oraz funkcja rekreacyjna.

Komunikacja

Rynek Wodny musi zapewniać łatwą komunikację z budynkami użyteczności publicznej znajdującymi się w pobliżu, czyli przyszłą szkołą muzyczną i pocztą przy ul. Kościuszki oraz z Rynkiem Wielkim. Komunikacja ze szkołą muzyczną zapewniana jest poprzez podcienia kamienic pierzei wschodniej oraz płytę rynku, komunikacja z urzędem pocztowym poprzez ul. Moranda i płytę rynku. Z powodu spadku terenu w kierunku skrzyżowania ul. Kościuszki i Moranda narastają schody (maksymalnie 3) a na samym rogu projektuje się pochylnię dla niepełnosprawnych.

Plac pod względem kompozycyjnym oraz komunikacyjnym otwiera się na Rynek Wielki.

Rekreacja i wypoczynek

Rynek został ukształtowany w taki sposób by stworzyć niewielkie, kameralne wnętrze zachęcające do odpoczynku, ukrycia się przed gwarem głównego placu miasta. Założeniem projektu jest, także by rewaloryzacja rynku nie pozbawiła go całkowicie obecnego charakteru skweru.
Celom wypoczynku służyć mają cicho szumiące fontanny i drzewa a także duża liczba ławek
Na placu przy wschodniej pierzei planuje się także, miejsce na niewielkie ogródki restauracyjne lub pod urządzenia towarzyszące wystawom, kameralnym koncertom czy występom (typu niewielka scena).
Forma i Kompozycja

Ukształtowanie placu ma na celu otwarcie go na Rynek Wielki oraz ekspozycje byłego klasztoru klarysek i granicy pomiędzy pierwotnym zarysem rynku a jego późniejszą deformacją. Z tych powodów a także faktu zadrzewienia placu wynika kompozycja Rynku Wodnego.
Rynek otwiera się w kierunku głównego placu miasta poprzez zachowaną w kształcie litery "L" zieleń. Drzewa stanowią naturalne tło placu i jednoznacznie ukazują kierunek otwarcia oraz stanowią ramę dla ekspozycji klasztoru.
Umiejscowienie fontann- w odległości od zachodniego skraju placu, także otwiera go na ul. Moranda.

Zespół fontann jest najistotniejszym elementem rynku, wyróżniony jest on zarówno miejscem w jakim się znajduje (centralne) jak i oświetleniem oraz materiałem, natomiast nie-wielkością. Subdominantę dla niego stanowi kasztanowiec-największy obiekt rynku, który poprzez kontrast wielkości podkreśla wagę fontann i stanowi dla nich tło. Ważne jest, że fontanny-dominanty rynku są niewielkimi elementami, dopasowanymi do skali człowieka i rynku.

Kompozycja posadzki rynku zdominowana jest poprzez ortogonalną siatkę przeniesioną z Rynku Wielkiego, która stanowi kompozycyjny szkielet, urozmaicony dalszymi nawarstwieniami (baseny fontann, trawniki). Dzieli ona plac na dwie części za pomocą różnic materiałowych, siatka, natomiast, utrzymuje jego spójność.

Układ zespołu fontann podporządkowany jest kwadratowej siatce placu. Poprzez swoją centralną kompozycję podkreślać ma granicę, na której się znajduje oraz miejsce-sam środek przestrzeni Rynku Wodnego (licząc z ulicami otaczającymi plac).
Kontekst

W przypadku Rynku Wodnego, mamy do czynienia z trzema głównymi kontekstami: fizycznym, historycznym i teoretycznym.

Kontekst fizyczny, kontekst istniejącej zabudowy, zabytków i zielni znajdującej się przy placu i w pobliżu.


Bezpośrednio przy rynku znajduje się były klasztor Klarysek, to on jest najważniejszym punktem odniesienia, a układ placu ma na celu jego ekspozycję.
Drugim punktem odniesienia w projektowaniu placu jest istniejąca zieleń. Założeniem projektowym było wplecenie istniejących drzew w projekt placu, równocześnie należało zachować równowagę pomiędzy ilością zieleni a maksymalną ekspozycją zabytków. Najważniejsza część klasztoru podkreślona została za pomocą zabiegu osłonięcie drzewami reszty pierzei południowej, dzięki temu narożnik klasztoru ubrany został w ramę z zieleni i pierzei zachodniej, a zachowana zieleń pomaga w ekspozycji zabytku.
Równocześnie nawierzchnia placu nawiązuje bezpośrednio do płyty Rynku Wielkiego zarówno za pomocą użytych materiałów, jak i poprzez przeniesienie siatki podziałów z głównego placu na Rynek Wodny. Zabieg ten prowadzi do zachowania ciągłości układu wnętrz urbanistycznych i jest czytelny dla przechodnia.

Kontekst historyczny

Historycznym kontekstem rynku jest przede wszystkim pierwotny plan Bernarda Morando. Projekt zakłada odtworzenie wschodniej granicy dawnego Rynku Wodnego, za pomocą zastosowania różnych materiałów po stronie dawnego i nowego rynku. Po stronie pierwotnego zarysu rynku użyto tych samych materiałów co na Rynku Wielkim. Zabieg ten podkreśla ciągłość wnętrz urbanistycznych i odróżnia stare od nowego.
Po wschodniej stronie rynku użyto materiałów połyskujących i gładkich (płyty granitowe) po stronie zachodniej matowych i chropowatych.

Kontekst teoretyczny

W przypadku projektowania w obrębie układu renesansowego miasta idealnego, niezwykle ważnym kontekstem jest kontekst teoretyczny, wszak miasta idealne, były to projekty-rozważania czysto teoretyczne, a Zamość jest jednym z nielicznych rzeczywistych miast tego typu.
Z tych powodów niezwykle ważne przy projektowaniu placu, fontanny, czy mebli urbanistycznych były podstawy teoretyczne, zasady zaczerpnięte z myśli renesansowej.
Przede wszystkim był to humanitaryzm, człowiek jest miarą wszechrzeczy, dlatego ważne jest by mógł całą przestrzeń rynku objąć spojrzeniem. Wszystkie elementy składające się na Rynek Wodny odwołują się do skali człowieka, są niewielkie i na wyciągnięcie ręki. Przestrzeń jest zamknięta a pomniejszają ją dodatkowo pasy zieleni i układ ławek, tak by wytworzyć na rynku kameralną atmosferę ciepła i bezpieczeństwa.
Zamknięta przestrzeń odwołuje się także do drugiej zasady kształtowania formy renesansowej-układów centralnych.

Użycie kwadratu i sześcianu jako modułu tworzącego wszystkie formy znajdujące się na rynku (fontanna-sześcian, posadzka i zieleń-zamknięte w kwadraty, ławki i śmietniki-wielokrotności sześcianu) jest próbą poszukiwania podstawowej formy renesansowej, oddania renesansowego duha harmonii i spokoju za pomocą nowoczesnych form. Podkreślone jest to dzięki formom ławek i fontann, zgodnym z zasadą złotego podziału, która harmonizuje i ujednolica te rozrzeźbione elementy.
Renesans był to iście rewolucyjny okres, okres odrodzenia kultury służącej ludziom. Był to czas niełatwego odrzucania form gotyckich, piętrzących się ku górze w poszukiwaniu zbawienia. Człowiek renesansu poszukiwał bowiem szczęścia tu, na ziemi, poszukiwał form określających go i odpowiadającego na jego potrzeby. Z tego powodu w projekcie odrzucone zostało poszukiwanie dosłownego kontekstu historycznego, odwoływanie się do renesansowego języka form czy detali. Dialogu z architekturą poszukuje się raczej poprzez odwołanie się do tych samych zasad kształtowania formy prostej, harmonijnej i jasnej.
Mała architektura

Mała architektura stanowić ma główny akcent placu, określać jego charakter.

Fontanna posiada formę sześcianu. Jest to jedna z idealnych, centralnych brył, tak ważnych dla renesansu. Fontanna dzięki swojej formie, mocno trzyma się ziemi. Jednocześnie nie jest ona "ciężka" dzięki tafli wody, nad którą góruje i własnym podziałom.
Ukształtowanie formy fontanny, także nawiązuje do renesansowych zasad. Jest to zasada formowania poprzez rzeźbienie w bryle (w odróżnieniu od gotyckiego dostawiania), odejmowanie kolejnych części pierwotnego sześcianu, jednak tak by nie zatracić jego charakteru.
Zarówno fontanny jak i ławki ukształtowane zostały za pomocą zasady złotego podziału odcinka, a ich podstawową formą był sześcian lub grupa sześcianów.

Fontanny znajdujące się na Rynku Wodnym mają podkreślać kameralny klimat miejsca, dlatego zrezygnowano z fontann strzelających wodą, czy grających melodie.
Proponowane fontanny będą raczej ciekami, bryłami sześciennymi, z których bić będzie woda. Woda dzięki spadkom znajdującym się na wierzchu fontanny, oplatać będzie równomiernie cała bryłę. Dzięki stałemu dopływowi wody tworzyć się będzie jej cienka warstwa, po cichu szumiąca i grająca różnymi załamaniami światła.
RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl