Konkurs na opracowanie koncepcji dla realizacji zadania inwestycyjnego pn: Przebudowa budynku przy ul. Batorego 64J pod potrzeby Muzeum Historycznego w Skierniewicach
III nagroda

<<< powrót
  • WW Studio Architektoniczne
  • R PILCH PRACOWNIA PROJEKTOWA Roman Pilch
Skład zespołu:
  • WW Studio Architektoniczne  
  •  
  • mgr inż. arch. Piotr Wierzbicki  
  • mgr inż. arch. Katarzyna Laska  
  •  
  • http://wwarchitekci.pl/  
  •  
  •  
  • R PILCH PRACOWNIA PROJEKTOWA Roman Pilch  
  •  
  • mgr inż. arch., mgr inż. bud. Roman Pilch  
  • dr inż. arch. Krzysztof Borowski, prof. nadzw.  
  • mgr inż. arch. Monika Winnicka  
  • mgr inż. arch. Dominika Kaszubowska  
  • mgr inż. arch. Przemysław Zawieja  
  •  
  • http://www.projektowaniepilch.pl/  
  •  

Opis idei projektu zagospodarowania terenu opracowania

Idea urządzenia projektowanego zespołu architektoniczno-urbanistycznego Muzeum Historycznego w Skierniewicach (MHS) polega na zintegrowaniu przebudowanego historycznego budynku przy ul. Batorego 64J i adaptowanego na potrzeby muzeum z terenem otaczającym, w kontekście dawnych terenów powojskowych, obecnego kampusu akademickiego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej oraz przyległych działek i ulic. Docelowo chodzi o uzyskanie spójnej przestrzeni publicznej o wysokich walorach funkcjonalno-użytkowych i estetycznych z bogatą ofertą edukacyjną i rekreacyjną, skierowaną dla możliwie szerokiej grupy użytkowników w każdym wieku i o każdej porze roku. Dzięki zespoleniu budynku i otoczenia można pokazać więcej, opowiedzieć ciekawiej, przyciągnąć niezainteresowanych, zainteresować „przy okazji”. Sposób aranżacji i prezentacji wystaw muzealnych w klasycznym ujęciu ekspozycji do zwiedzania przemija. Furorę robią pokazy interaktywne, multimedialne i interdyscyplinarne. Potencjalny użytkownik szuka i pragnie więcej. Zaczyna dominować formuła edukacji przez doświadczenie i relaksu przez aktywność. Muzea stają się przestrzenią wielofunkcyjną, o dużym stopniu atrakcyjności, prorodzinną z możliwością spędzenia wolnego czasu. Wystawy plenerowe, w odróżnieniu od muzealnych opowiadają historię w naturalnym, znacznie szerszym kontekście. Przekaz w otoczeniu odpowiednio ukształtowanego krajobrazu, zieleni staje się bardziej bezpośredni i emocjonalny. Ponadto chodzi o podkreślenie walorów oferty kulturalno-rozrywkowej, jako alternatywy dla pop-kultury z poziomu centrów handlowych.

Projektowany kompleks budynku istniejącego z proponowaną lokalizacją nowych obiektów wraz z otoczeniem i urządzeniami terenowymi, poprzez nawiązanie do najlepszych rozwiązań europejskich ma zdecydowanie szansę poprawić jakość przestrzeni miejskiej Skierniewic. Założenia programowo-użytkowe starano się zrealizować poprzez skontrastowanie historycznego budynku (zrealizowanego według wytycznych konserwatorskich) z najnowszymi światowymi trendami urbanistyczno-architektonicznymi kreacji przestrzeni publicznych, wystawienniczych i ogrodowo-rekreacyjnych. W konsekwencji starano się uzyskać układ „piękny, użyteczny i trwały”, w którym za piękno odpowiada zastosowanie klasycznych elementów kompozycji urbanistyczno-architektonicznej obiektów i terenu, za użyteczność odpowiada czytelna, bezpieczna i wygodna funkcja, a za trwałość zastosowanie szlachetnych naturalnych materiałów i proekologicznych energooszczędnych technologii. Ważne było uszanowanie zaleceń konserwatorskich, z bezpośrednim odniesieniem do historii miasta i obiektu. Dużą uwagę zwrócono na nowoczesny, interaktywny sposób ekspozycji muzealnej w uniwersalnej przestrzeni wewnętrznej i zewnętrznej, z możliwością różnorakich adaptacji według potrzeb i okazji. Priorytetem w projekcie zagospodarowania działki było zintegrowanie elementów zadanego programu funkcjonalno-użytkowego, dostępność komunikacyjna, atrakcyjność oferty muzealno-wystawienniczej z dodatkowym programem rekreacyjnym, uniwersalność przestrzeni z możliwością jej adaptacji do różnych potrzeb z jednoczesnym zachowaniem oryginalności i czytelności układu.

Wytyczne kompozycyjne

Punktem wyjścia w pomyśle na kształt przestrzeni stał się herb miasta Skierniewice z charakterystycznym wizerunkiem lilijki. Graficzna transformacja formy lilijki doprowadziła do uzyskania systemu linii i pól, którym nadano znaczenie ulic, ciągów pieszo-jezdnych, placów, stref, punktów węzłowych i in. W dalszym ciągu, poprzez zintegrowanie klasycznych elementów kompozycji urbanistycznej, takich jak osie, linie i płaszczyzny prowadzące, dominanty, punkty szczególne, rejony wykrystalizowano przestrzeń użytkową wystawienniczą i rekreacyjną. Inspiracją do tak zarysowanego układu funkcjonalno-przestrzennego stała się formuła ogrodu angielskiego z elementami azjatyckiej sztuki ogrodowej, w transpozycji na stylistykę współczesną. Efekty krajobrazowe uzyskano przez „sfalowanie” terenu w granicach rzędnych +/- 1,5 m. według zasady „wybierania w jednym miejscu i nadkładania obok”, z zachowaniem humusu na miejscu, bez konieczności transportu mas ziemnych. Dzięki temu zabiegowi stworzono efekt wnętrz krajobrazowych prostych i sprzężonych, przyporządkowanych poszczególnym strefom funkcjonalnym. Ze zróżnicowania poziomów uzyskano możliwości otwierania przestrzeni na widoki o oddziaływaniu pozytywnym (zieleń, budynek muzeum, in.) i jej zamykania na widoki o oddziaływaniu negatywnym (parkingi, zaplecza, in.). Dodatkowe efekty prowadzenia, zamykania i kadrowania widoków uzyskano z odpowiednio ukształtowanych murów oporowych i skarp. Pierwszorzędną rolę w kompozycji terenu odgrywa rysunek posadzki, wyznaczając tzw. pola i krawędzie urbanistyczne. Pozornie chaotyczny układ swobodnie rozmieszczonych stref i punktów porządkuje główna prosta oś - od punktu wejściowego na teren, przez plac i wejście do budynku, poprzez zbiornik wodny i kaskadę do punktu końcowego. W opozycji do prostej osi pozostaje oś łamana, penetrująca teren poprzez punkty węzłowe. System kompozycyjny uzupełniają osie pośrednie z kierunku kampusu PWSZ do punktów formalnie ważnych. Poszczególne strefy funkcjonalne uformowano wokół obiektów i urządzeń istniejących, jak adaptowany budynek, schrony powojskowe, basen p.poż, grupy drzew.

Forma zagospodarowania terenu

Zgodnie z przytoczoną myślą przewodnią towarzyszącą projektowi MHS o poszukiwaniu układu „pięknego, użytecznego i trwałego” dużą uwagę skupiono na poszukiwaniu formy przestrzennej urządzenia terenu opracowania, odpowiedniej do rangi i przeznaczenia, zgodnego z przyjętą formułą nowoczesnej ekspozycji muzealnej. Wystudiowana forma została zintegrowana z funkcją i podporządkowana teoretycznym elementom kompozycji urbanistycznej, zastosowanym praktycznie według zasad opisanych powyżej. Zastosowano sprawdzoną metodę „skalowania formy w poziomie i w pionie”, co pozwoliło uzyskać bogatą trójwymiarową formę terenu o dobranych parametrach długości, szerokości i wysokości. Powstała sekwencja sprzężonych wnętrz urbanistyczno-krajobrazowych połączonych amfiladowo. Przestrzeń z znacznie ograniczonej powierzchni budynku muzeum wychodzi na zewnątrz, do specyficznie urządzonych sal plenerowych. Sale te stworzone są z nowo kreowanej posadzki urbanistycznej placów i promenad, ściany zieleni murów oporowych i skarp a stropem jest nieboskłon. Plenerowe sale mogą mieć przeznaczenie zarówno muzealne jak i rekreacyjne, lub każde inne według potrzeb. Wnętrza urbanistyczne zostały umeblowane elementami o przeznaczeniu użytkowym – ławki, kosze, elementy oświetlenia i iluminacji oraz estetyzującym – rzeźby plenerowe, wodopoje. Wrażenie przestrzenności sal potęguje możliwość ich oglądania z różnych poziomów i miejsc – z góry i z dołu, z zewnątrz i wewnątrz. Użytkownik ma dostęp do ścieżek i placyków z każdej strony; może być aktywnym uczestnikiem wydarzeń przestrzennych, lub ich dyskretnym obserwatorem. Zmienność nastroju i otoczenia gwarantuje zmienność światła i klimatu, wynikająca z zmienności pór dnia i roku.

Formę i nastrój buduje kolor i faktura. W projekcie zagospodarowania terenu MHS wprowadzona kolorystyka i materiały nawiązują bezpośrednio do wytycznych konserwatorskich, zdefiniowanych do restauracji budynku powojskowego. Tak więc zastosowano kolory i materiały szlachetne i naturalne. Dominuje czerwona cegła wypalana (budynek nowoprojektowany, mury oporowe, podmurówki pawilonów i estakady), szare granity (posadzki, mała architektura), drewno (podłoga ścieżki edukacyjnej, pawilony tematyczne) a w dopełnieniu zieleń i błękit natury (woda, drzewa, krzewy, trawiaste skarpy).

Ważnym elementem formy zagospodarowania terenu jest zaproponowanie systemu informacji wizualnej. System jest spójny w warstwie formalnej, kolorystycznej i informacyjnej. Od logo począwszy, poprzez tablice informacyjne, kierunkowskazy i in. Dotyczy to zarówno elementów rozmieszczonych na terenie MHS, ale również elementów w mieście oraz przede wszystkim w różnego rodzaju publikatorach – informatory drukowane i internetowe.

Opis układu funkcjonalnego, układu ciągów komunikacyjnych (sposób b korzystania z muzeum przez zwiedzających)

W projektowanym układzie funkcjonalnym zagospodarowania terenów MHS spełniono podane warunki i oczekiwania konkursowe a ponadto zaproponowano atrakcyjne elementy dodatkowe i uzupełniające, rozszerzające ofertę muzeum. Teren został podzielony umownie na kilka stref o różnej fizjonomii, w zależności od przeznaczenia.

Strefa wejściowa zlokalizowana w północnej części działki, bezpośrednio przylegająca do istniejącej ul. Batorego. To tutaj zaprojektowano główne wejście na teren muzeum, które, podkreślono prostą osią, prowadzącą bezpośrednio do wejścia głównego do budynku muzeum. W strefie wejściowej zlokalizowano również parking na 12 samochodów, w tym 1 miejsce dla niepełnosprawnych, zatokę do podjazdu i parkowania autokaru oraz stojaki rowerowe. Parking oddzielony jest od placu wejściowego małym nasypem z zielenią izolacyjną.

Ważnym elementem strefy wejściowej jest nowoprojektowany budynek. Budynek ma być trzykondygnacyjny, nawiązujący gabarytami do zabudowy sąsiedniej, o powierzchni użytkowej ok. 900 m2, z bryłą rozbitą na dwie części w celu pozostawienia rzędu okien w ścianie szczytowej sąsiada. Zlokalizowano go w naturalnym miejscu kontynuacji zwartej zabudowy w ciągu ul. Batorego, w formule jednocześnie budynku frontowego i oficyny. Taki sposób zabudowy ma kilka zalet. W pierzei ulicy powstanie plomba, uzupełniająca puste miejsce, budynek przysłoni martwą i pustą ścianę budynku sąsiedniego oraz domknie kompozycyjne ciąg ulicy, tworząc jednocześnie dominantę formalną i ważny punkt. Nowoprojektowany budynek nie stanowi konkurencji dla restaurowanego budynku powojskowego, nie przysłoni go i nie ograniczy w żaden sposób i z żadnej strony a wręcz przeciwnie nawiąże z nim dialog przestrzenny, wzajemnie uzupełniając się. Istotnym problemem okazała się niewielka powierzchnia użytkowa restaurowanego budynku muzeum (niespełna 775 m2) i rozmieszczenie w nim wymaganych bloków funkcjonalnych o określonej powierzchni, więc zasadna okazała się lokalizacja nowego obiektu, który może docelowo przejąć część funkcji muzealnych oraz uzupełniających i towarzyszących. W projekcie zaproponowano, żeby w nowym budynku zlokalizować wymagane pracownie konserwatorskie i magazyny. Warto rozważyć możliwości przelokowania funkcji i np. zlokalizować w nowym budynku funkcje muzealne wstępne, towarzyszące, administracyjne i uzupełniające, żeby w obiekcie historycznym w całości urządzić przestrzeń wystawienniczą, edukacyjną i kulturalną. W nowym budynku może znaleźć się również część komercyjna, do wynajęcia przez miasto operatorowi prywatnemu – np. restauracja, galeria sztuki, itp.

Przed budynkiem zlokalizowano placyk o charakterze przejściowym z rozrządem ruchu w różnych kierunkach: parking, plac reprezentacyjny, budynek muzeum, amfiteatr, ścieżka edukacyjna, pierwszy pawilon tematyczny, park. Przed budynkiem muzeum zlokalizowano centralny plac - strefę reprezentacyjną, z prowadzeniem użytkowników do wejścia oraz łączącą zabytkowy obiekt z nowoczesnym otoczeniem strefy parkowej. To tu będą mogły odbywać się różnego rodzaju uroczystości okazjonalne. W bezpośrednim sąsiedztwie placu głównego zlokalizowano strefę edukacyjno-wystawową o charakterze plenerowym. Rolę tę spełniać ma atrakcyjna formuła amfiteatru z widownią, placem dolnym (przedscena) oraz sceną. To zawsze otwarte i dostępne miejsce do organizacji projekcji, koncertów plenerowych i inscenizacji o charakterze wystawowym, edukacyjnym i artystycznym. W czasie wolnym amfiteatr może służyć jako miejsce rekreacji i wypoczynku. Istotnym elementem amfiteatru, decydującym o jego niepowtarzalnym i jedynym w swoim rodzaju charakterze jest scena urządzona w starym bunkrze. Obecnie bunkier - betonowy schron wojskowy o przekroju pionowym okrągłym, o średnicy ok. 2,5 m jest obsypany zewnętrznie ziemia, tworząc kopiec. W projekcie zaproponowano odkopanie połowę bunkra oraz pola przed bunkrem oraz przecięcie tuby bunkra na połowę. W ten sposób powstanie scena i przedscenie a przecięty bunkier może stanowić w widoku przekrój przez budowlę wojskową o walorach edukacyjnych.

Przy placu centralnym, w pobliżu nowego budynku zlokalizowano również pierwszy pawilon tematyczny, będący jednocześnie początkiem ścieżki edukacyjnej. To nowoczesna formuła edukacyjno-muzealna do zwiedzania ekspozycji plenerowych. Ścieżka edukacyjna nazwana OSIĄ CZASU to kładka szerokości 2,2 m, o łącznej długości ok. 650 m., która meandruje przechodząc przez wszystkie ważne strefy i punkty zagospodarowania terenu. Kładka przecina przestrzeń górą na lekkiej estakadzie, po powierzchni lub dołem, dając możliwość wglądu w przestrzeń otoczenia z różnej perspektywy. Na osi czasu zlokalizowano w pewnych odległościach pawilony tematyczne, jako punkty przystankowe i widokowe jednocześnie, dedykowane organizacji ekspozycji wystawowej. Każdy z 8 pawilonów poświęcono przygotowaniu innej ekspozycji stałej, prezentującej rozwój miasta i regionu Skierniewic na przestrzeni dziejów według zasady: 1 pawilon do XIII wieku, 2 pawilon to XIV w., 3 pawilon to XV w, itd. do czasów współczesnych. Ścieżka edukacyjna kończy się w pawilonie nr 8 dedykowanemu historii XX w. Pawilon zintegrowany jest z drugim (bliźniaczym) schronem wojskowym, również zasypanym, który po rewitalizacji może przejąć funkcję wystawienniczą, jako cd. ekspozycji z pawilonu 8.

W pawilonach zwiedzający koncentruje się na wystawie pawilonowej a przemierzając dystans kilkudziesięciu metrów do następnego pawilonu, ma chwilę wytchnienia lub możliwość podziwiania zewnętrznych eksponatów muzealnych, wystawionych w plenerze. Pawilony zaprojektowano w lekkiej ażurowej konstrukcji z dyli drewnianych lub alternatywnie z drewna klejonego, dzięki czemu nie ingerują, lecz wpisują się w krajobraz. Średnia powierzchnia jednego pawilonu wynosi ok. 80 m2, więc łączna powierzchnia wszystkich 8 pawilonów wynosi ok. 640 m2, co daje duży potencjał i dość spore możliwości aranżacji wystawowych, przy jednoczesnym równomiernym rozkładzie w całej przestrzeni terenu muzeum.

Z drugiej strony budynku muzeum, na głównej osi kompozycyjnej zlokalizowano strefę edukacyjno-rekreacyjną w postaci forum wodnego. Zbiornik wodny zaprojektowano w miejscu istniejącego basenu p.poż, nadając mu nowy kształt i przeznaczenie, z otaczającymi stopniami w formie amfiteatralnej. To miejsce rekreacji z możliwością zorganizowania pokazów „światło – woda – dźwięk”, lub organizowania pokazów „bitwy morskie”. Dodatkowo oś główną podkreślono ciekiem wodnym w formie liniowej fontanny z kaskadą wodną przy jednym z pawilonów tematycznych. Lustro wodne daje dodatkowe efekty tzw. „posadzki akwatorium” z odbiciami i refleksami, woda płynąca wywołuje pozytywne emocje, szum kaskady uspokaja, a ruch wody w obiegu zamkniętym oczyszcza wodę i powietrze.

Na zapleczu budynku muzeum oraz w grupie istniejących drzew zaprojektowano PARK KULTURY. To struktura ogrodowo-parkowa z wszystkimi atrakcjami i udogodnieniami – aleje spacerowe, placyki, zieleń urządzona. Park może pełnić funkcję rekreacyjno-wypoczynkową, ale przede wszystkim jest miejscem plenerowych ekspozycji muzealnych o charakterze stałym i tymczasowym. Ekspozycję trwałą tworzą eksponaty wielkogabarytowe militarne – czołgi, pojazdy wojskowe, armaty itp. Ich lokalizacja ma zaskakiwać zwiedzającego. Ukształtowanie terenu daje szansę ustawienia eksponatów w różnych miejscach i pozycjach z możliwością ich oglądania z różnej perspektywy – z dołu, z góry, z boku. Extra atrakcją ma być samolot, jakby zatrzymany w locie, podwieszony na linach, rozpiętych pomiędzy pylonami. Szerokie aleje spacerowe prowadzą użytkownika na różnych poziomach pomiędzy zielonymi wzgórzami, wzdłuż ceglanych murków oporowych i ścian. Na wzgórzach łąki piknikowe i wypoczynkowe, przemieszane z eksponatami i elementami sztuki ogrodowej. To idealne miejsce relaksu pośród sztuki z elementami edukacji. Owe ściany to kolejne miejsce na wystawienie ekspozycji muzealnej – plansz, gablot, eksponatów małogabarytowych.

Komunikacja

Na terenie muzeum zaprojektowano sprawny układ obsługi komunikacyjnej pieszej i samochodowej, przy jednoczesnym zachowaniu „dyskrecji przestrzennej”, która polega w tym przypadku na ekspozycji i pierwszeństwie ruchu pieszego ponad ruchem samochodowym. Zaprojektowano dwa parkingi – jeden przy ul. Batorego, a drugi za budynkiem, na końcu działki, z dostępem od strony zachodniej, tj. ul. Wojska Polskiego, na kierunku ul. 26 Dywizji Piechoty. Łącznie zaprojektowano 30 (11+19) miejsc postojowych z uwzględnieniem miejsc dla osób niepełnosprawnych i jedno stanowisko dla autokaru z możliwością uzyskania większej liczby miejsc postojowych. Samochody osobowe (prywatne) nie mają wjazdu na teren muzeum.

Parkingi zostały optycznie oddzielone od części parkowej i reprezentacyjnej z zastosowaniem ekranów ziemnych i zielonych. Wzdłuż południowej granicy działki w sąsiedztwie z kampusem akademickim PWSZ zaprojektowano drogę serwisowo-dojazdową, która zapewnia dostęp techniczny do każdej strefy terenu muzeum – służb p.poż. medycznych, sprzątających, dostawy towarów oraz służb technicznych i utrzymania zieleni. Nawierzchnia ciągów pieszo-jezdnych została zaprojektowana z szlachetnych materiałów kamiennych i ceramicznych i poprzez kolorystykę, kompozycję wzoru posadzki koresponduje z historycznym charakterem budynku.

Trasa zwiedzania została zamknięta w pętle komunikacyjne o różnej długości z możliwością jej dopasowania według przeznaczonego czasu. Można wybrać drogę krótką, średnią i długą. Trasa ma charakter krajobrazowy i jest sekwencją zmieniających się widoków, stref, eksponatów.

Wszystkie drogi, urządzenia terenowe, przejścia między strefami, dojścia do budynków, ścieżka edukacyjna, pawilony tematyczne, amfiteatry i inne zostały dostosowane do potrzeb niepełnosprawnych. Pochylnie, wzniesienia ogólnodostępne posiadają odpowiednie nachylenie, zgodnie z warunkami technicznymi.

Opis zastosowanych technologii i materiałów

W projekcie zagospodarowania terenu muzeum historycznego Skierniewic wraz z Parkiem Kultury przewidziano zastosowanie szeregu nowoczesnych rozwiązań proekologicznych i energooszczędnych. Na pokryciu dachów pawilonów tematycznych przewidziano segmenty kolektorów fotowoltaicznych, do produkcji energii elektrycznej. Własna energia może być wykorzystana np. do zasilania instalacji oświetlenia terenu muzeum i parku. Możliwe jest zainstalowanie po południowej stronie dachów pawilonowych baterii o łącznej powierzchni ok. 350 m2. Według szacunków i tabel przeliczeniowych możliwe jest uzyskać z tej powierzchni ok. 50 MW energii rocznie, co może stanowić istotną pozycję w bilansie energetycznym muzeum, wpływając znacząco na obniżenie kosztów eksploatacji. Dodatkowy uzysk energii zaplanowano poprzez zastosowanie mikro turbin wodnych, zainstalowanych w kaskadzie wodnej. Uzyskana energia elektryczna może służyć do zasilanie pomp wodnych wymuszających obieg wody w fontannie lub do zasilania instalacji podlewania ogrodowego. Walor ekologiczny posiada również projektowany zbiornik wodny z ciekiem i kaskadą. Zaprojektowano go, jako rezerwuar wody opadowej, bez konieczności wyprowadzania wody deszczowej kolektorami miejskimi poza teren. Zatrzymane zasoby wody mogą służyć do podlewania zieleni ogrodowej. Ponadto woda ma walor oczyszczania powietrza i poprawy mikroklimatu. W projektowanych pracach ziemnych cały urobek pozostaje na miejscu, bez konieczności transportu na większe odległości.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl