Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej pawilonu - Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli
Wyróżnienie honorowe

<<< powrót
  • Agnieszka Bojdecka, Paweł Kubacz, Barbara Śliwowska, Barbara Kaszyńska – Wrzosek
Skład zespołu:
  • Agnieszka Bojdecka  
  • Paweł Kubacz  
  • Barbara Śliwowska  
  • Barbara Kaszyńska – Wrzosek 

HISTORIA POMYSŁU

Rozpoczynając pracę nad projektem musieliśmy odpowiedzieć sobie na pytania. Co wiemy o Powstaniu Warszawskim? Co wiemy o życiu podczas Powstania? Cowiemy o ludziach, którzy polegli? Znamy rodzinne historie i opowieści dziadków, historie walk i oporu, ale wiedza na temat życia podczas Powstania zwykłych warszawiaków nie jest wystarczająca a pomniki rozproszone pośród warszawskich podwórek enigmatycznie informują nas ilu było poległych pochowanych w tym lub innym miejscu. Dlatego ważne jest aby powstało miejsce przybliżające ich historię.

Podczas pierwszych rozmów o projekcie zdaliśmy sobie sprawę, że powinien powstać budynek, który połączy świat starej Warszawy ze współczesnością. Chcieliśmy wydzielić przestrzeń, w której niemal będzie można oddychać atmosferą z tamtych lat. Budynek z czerwonej cegły, kojarzący się ze starymi zabudowaniami fabrycznymi Woli stał się bazą naszego projektu.

Współczesna Warszawa została odbudowana na gruzachi ruinach przedwojennego miasta. Podniosła się z popiołów i prochów poległych mieszkańców. Stąd pomysł połączenia w architekturze budynku Izby Pamięci dwóch światów. Współczesnego - nowoczesnej, lekkiej przeszklonej bryły, która wyrasta z Dawnego – ceglanej, mocnej bryły stanowiącej solidną podstawę, dającej korzenie. Tak jak historia wcześniejszych pokoleń,która dla współczesnych jest fundamentem.

Rozerwana ceglana ściana symbolizuje brutalnie przerwany cykl życia Miasta i jej Mieszkańców. Wyrwane fragmenty tworzą Mur Pamięci. Jego niejednorodna struktura oddaje naszą niepełną wciąż wiedzę o poległych. Puste przestrzenie są śladem niezidentyfikowanych ofiar.

Całość założenia: Izba Pamięci wraz z Murem Pamięciwyrasta z Placu. Palcu Niepokonanych, Poległych Niepokonanych. Historia każdego miasta to historia ludzi w nim mieszkających, dlatego nasz projekt to nie tylko pawilon. Ważne dla nas było zaznaczenie, że to miejsce poświęcone ludziom, którzy żyli i zginęli w Warszawie. Wszystkie źródła podają informacje na temat ilu było poległych w kolejnych dniach. Dane są zebrane i zsumowane, ale to są liczby. Liczby obok których łatwo przejść obojętnie, dopóki nie wyobrazimy sobie prawdziwych ludzi: matek, ojców, dziadków, dzieci, przyjaciół, bestialsko zamordowanych. Trudno objąć skalę tych wydarzeń. Śmierć jednej osoby, jednej rodziny,jednej podwórkowej społeczności jest przejmująca, płaczemy żegnając bliskich czy znajomych. Lecz śmierć tysięcy jest trudna do ogarnięcia i wyobrażenia,przeczy rozsądkowi i staje się abstrakcyjna. Dla nas każdy z poległych stał się ważny, każdy pozostawił na ziemi ślad. Szukając sposobu na wyobrażenie sobie ludzi szukamypamiątek po nich, śladów ich życia. Odcisk ludzkich stóp stał się dla nas takim uniwersalnym śladem. Jest on tyle osobisty co anonimowy.

Podążając za myślą, jak upamiętnić życie tysięcy pomordowanych musieliśmy znaleźć sposób na pokazanie tych suchych podręcznikowych liczb. Rozproszone i splątane ze sobą ślady ludzkich stóp musieliśmy poukładać i połączyć tak jak połączyła ich śmierć.

Projekt składa się z 11 kwartałów wyznaczających teren odpowiadający wielokrotności odcisku pary ludzkich stóp dla 104 tysięcy ludzi.

Każdy z kwartałów obejmuje teren odpowiadający 10 tysiącom odciśniętych par stóp. Dzieli się na 625 modułów. Podstawowym modułem jest płyta wielkości 100x100cm z odciśniętymi śladami stóp.

Naszym marzeniem jest aby mieszkańcy Warszawy mogliuczestniczyć w tworzeniu tego projektu i podczas zorganizowanych warsztatów odcisnęli swoje ślady jako symboliczni potomkowie pomordowanych Warszawiaków. Odciski te posłużyłyby jako matryca rysunku na płytach posadzki.Daje to możliwość zorganizowania akcji społecznej, która pozwoliłaby rozpropagować historię cywilnych ofiar Powstania. Chcielibyśmy umożliwić Warszawiakom uczestnictwo w przekazywaniu pamięci o naszych przodkach.

Każdy z nas mógłby zostawić odciśnięty ślad składając hołd poległym.

FORMA PROJEKTOWANEGO ZAŁOŻENIA

Wybierając lokalizację Izby Pamięci inspirowaliśmy się projektem Romualda Gutta. Pawilon Izby Pamięci wraz z towarzyszącym mu Placem Niepokonanych oraz Murem Pamięci jest usytuowany w miejscu przeznaczonym na kwatery cmentarne.

Plac przed Izbą Pamięci, nazwany przez nas Placem Niepokonanych, stanowi jeden z kwartałów całego założenia i podzielony jest zgodnie z założonym modułem. Rysunek posadzki tworzą płyty z odciśniętymi stopami. Rysunek posadzki zaprojektowaliśmy tak, aby główne ciągi komunikacyjne były gładkie i nie stwarzały dyskomfortu jaki mogliby odczuwać niektórzy chodząc po płytach z odciśniętymi stopami.

Całość projektowanego założenia znajduje się wzdłużulicy Sowińskiego - głównego ciągu komunikacyjnego prowadzącego z ul.Wolskiej do Pomnika i na Cmentarz. Główne wejście na plac z budynkiem Izby Pamięci prowadzi bezpośrednio z ul.Sowińskiego. Dodatkowe dwie ścieżki prowadzące na plac zachowują projektowany przez Romualda Gutta układ, obecnie łącząc plac z przystankiem tramwajowym oraz z główną aleją Cmentarza Powstańców Warszawy.

Nasz projekt przewiduje łagodne połączenie części rekreacyjnej parku z częścią cmentarną, w której znajduje się Kurhan z Pomnikiem i groby. Podział na moduły częściowo wypełnione płytami wskazują na zmianę charakteru przestrzeni, w której najważniejszym akcentem jest Izba Pamięci wraz z Murem Pamięci.

Główna bryła pawilonu mieszcząca salę ekspozycyjną Izby Pamięci ograniacza plac od strony wschodniej. Mur Pamięci zamyka pierzeję północną placu. Kompozycja otwarta jest w kierunku zachodnim (ul. Sowińskiego i Pomnik) oraz od strony południowej (ul. Wolska).

IZBA PAMIĘCI

Budynek Izby Pamięci składa się dwóch brył połączonych szklanym łącznikiem pełniącym funkcję wejścia głównego.

Bryła główna, Izba Pamięci, ma formę rozerwanego ceglanego budynku z której wyłania się przezroczysta forma. Ceglany zewnętrzny mur jest podwaliną dla nowego. Na fragmentach, szklane ściany osłonięte są ażurowym murem. W pozostałych częściach mur jest pełny. Zastosowanie cegły jako materiału elewacyjnego jest nawiązaniem do zabudowań fabrycznych i przemysłowych jakie spotkać można było na Woli. Wybraliśmy cegłę o nowoczesnym wydłużonym kształcie, która pozwoliła nam na zaprojektowanie zarówno pełnych jak i ażurowych części ścian o niestandardowym prostym rysunku.

Okładzina ceglana jest również elementem wnętrza łącznika-holu, obejmuje obie bryły, tak aby wyraźne było oddzielenie funkcji i przestrzeni obu części. Do sali ekspozycyjnej Izby Pamięci prowadzi jedno wejście z przeszklonego holu. Wnętrze zaprojektowaliśmy tak aby zwiedzający czuli, że znajdują się w innej rzeczywistości, w świecie starej Warszawy. Na ścianie naprzeciwko wejścia wyświetlane będą historyczne zdjęcia i filmy, odbiór których wzmocnić można poprzez nagrania odgłosów ulicy z tamtych lat. Monochromatyczne, utrzymane w tonacjach bieli i szarości wnętrze wycisza i uspokaja, tworząc nastrój skupienia. Park widziany przez okna i ażurowe części ceglanego muru zdaje się być inna, kolorową rzeczywistością. Jak kontrast między czasami wojennymi a wolnością.

Elementem łączącym wnętrze z otoczeniem jest posadzka. Przechodzi ona płynnie powtarzając rysunek odciśniętych stóp.

W holu wejściowym proponujemy rozstawienie kiosków internetowych, które zapoznawałyby zwiedzających z historią miejsca i najważniejszymi elementami cmentarza.

Część socjalną dla pracownika, magazyn i sanitariaty umieściliśmy w mniejszej bryle. Ma ona dwa wejścia – jedno z ogólnodostępnego holu wejściowego, drugie- gospodarcze od strony parku. Wejście gospodarcze otwarte będzie w godzinach kiedy Izba Pamięci będzie zamknięta dla zwiedzających. W ten sposób zapewniamy całodobowy dostęp do sanitariatów, który jednocześnie pozostaje pod kontrolą pracownika ochrony Izby Pamięci, poprzez przeszklone drzwi do holu i monitoring.

MUR PAMIĘCI

Mur Pamięci zaprojektowaliśmy w formie nawiązującejdo elewacji pawilonu Izby pamięci. Pojedynczy moduł muru, wysokości 200 cm i szerokości 100 cm, zbudowany jest z tych samych cegieł co budynek, zawieszonych na stalowej podkonstrukcji. Tworzą one częściowo ażurowe, przestrzenne mury z cegieł, które możemy odczytywać z obu stron. Na cegłach umieszczone są nazwiska, pseudonimy osób które zginęły w czasie Powstania. Puste przestrzenie w murze symbolizują naszą wciąż niepełną wiedzę o Poległych, są wspomnieniem niezidentyfikowanych ofiar. Modułowy charakter muruwpisujący się w rysunek placu pozwala na dostawianie kolejnych elementów w miarę odnajdywania nowych dokumentów.

ROZWIĄZANIA MATERIAŁOWE I TECHNICZNE.

KONSTRUKCJA BUDYNKU IZBY PAMIĘCI.


Budynek Izby Pamięci został zaprojektowany na rzucie dwóch prostokątów: część prezentacyjna to prostopadłościan o wymiarach 18x14m wysokości 6m oraz część z zapleczem o wymiarach 9,5x11m wysokości 4,5m, połączone wspólnym holem o wymiarach 4x8m i wysokości 4m.

Konstrukcja budynku Izby Pamięci stanowią lekkie stalowe ramy składające się ze słupów i belki w rozstawie 2m podtrzymujące płaski dach. Ściany pełne składające się z płyt gipsowo-kartonowych, ocieplenia i cegły elewacyjnej, oraz przeszklone fragmenty ścian to fasada strukturalna.

Hol z głównym wejściem jest całkowicie, łącznie z dachem, przeszklony w systemie szklenia strukturalnego opartego na mocowaniu punktowym.

MATERIAŁY BUDOWLANE.

Ściany Izby Pamięci zaprojektowano z klinkierowej cegły elewacyjnej o wymiarach 50x10x4cm w kolorze czerwonym, który był kolorem wielu budynków w przedwojennej Warszawie. Z pękniętych ceglanych ścian wyrasta współczesny szklany pawilon.

Ściana osłonowa zaprojektowana jest w systemie fasady strukturalnej. Ściana ażurowa z cegły klinkierowej pełni również funkcję osłony przeciwsłonecznej zapobiegając nadmiernemu nagrzewaniu wnętrza. Ściany pełne, ocieplone wełną mineralną, od wewnątrz będą wykończone płytami gipsowo-kartonowymi. Przekrycie dachem płaskim, lekką płytą na traconym szalunku z blachy trapezowej. Odwodnienie dachu – wpusty dachowe do wewnętrznych rur spustowych, odprowadzenie do kanalizacji deszczowej w ulicy Sowińskiego. Sala prezentacyjna będzie wyposażona w sprzęt audiowizualny, ekran oraz w strefie okien elektryczny system opuszczania żaluzji.

INSTALACJE.

Budynek Izby Pamięci będzie przyłączony do instalacji sieci miejskiej wodno-kanalizacyjnej i elektroenergetycznej biegnącej w ulicy Wolskiej. Przyłącza będą wykonanewzdłuż głównej alejki prowadzącej od przystanków przy ulicy Wolskiej bezpośrednio do zaplecza budynku.

Teren będzie oświetlony niskimi lampami parkowymi wzdłuż głównej alei. Również oświetleniem wzdłuż krawężników i siedzisk będzie wyznaczony Plac Niepokonanych oraz punktowo zaakcentowany światłem Mur Pamięci. Pozostałe kwartały również będą zaznaczonepo obrysie światłem.

Instalacje wewnętrzne budynku Izby Pamięci:
• ogrzewanie za pomocą pompy ciepła z instalacją przewodów na niezadrzewionym terenie położonym na wschód od pawilonu Izby,
• instalacja wentylacji mechanicznej z rekuperatorem – rozprowadzenie kanałów w podniesionej podłodze i w ścianach pełnych z centralą w części magazynowej zaplecza,
• instalacja elektryczna z tablic i central umieszczonych na zapleczu – zasilania, oświetleniowa i niskoprądowa: komputerowa, ppoż z powiadamianiem SAP, alarmowa, monitorowanie terenu, antywłamaniowa połączona z Policją,
• Ciepła woda z elektrycznych podgrzewaczy przepływowych,

OTOCZENIE.

Pawilon Izby Pamięci będzie jedynym obiektem kubaturowym na całym terenie Cmentarza i Parku Powstańców Warszawy.

Głównym elementem projektu otoczenia Izby Pamięci jest 11 przylegających do siebie kwartałów o wymiarach 25mx25m wyznaczonych betonowymi krawężnikami. Wewnątrz kwartałów, wśród istniejącej zieleni będą umieszczone betonowe płyty z odciskami stóp. Głównykwartał to Plac Niepokonanych z Izbą i Murem Pamięci o betonowej nawierzchni wyraźnie podzielonej na kwadratowe betonowe płyty o wymiarach 100x100cm.

Na Plac Niepokonanych prowadzi utwardzone betonowe wejście od ulicy Sowińskiego. Projektowana aleja prowadząca przez kwartały od przystanków przy ulicyWolskiej do Placu i dalej w kierunku pomnika jest aleją z nawierzchnią żwirową zagęszczoną. Nawierzchnia ulicy Sowińskiego powinna być wyremontowana.

Wybierając miejsce lokalizacji pawilonu Izby Pamięci i wszystkich elementów projektu zagospodarowania terenu braliśmy również pod uwagę istniejącą zieleń i jak najmniejszą ingerencję w jej zasoby. Jedynym kolidującym drzewem jest rajska jabłoń nr inwentaryzacyjny 462,które będzie przesadzone na sąsiedni południowy kwartał tak, aby zachować jego obecne warunki nasłonecznienia.

Zalecana jest ocena stanu zieleni i uporządkowanie jej wokół zbiornika wodnego, zwłaszcza na skarpie wschodniej, celem otwarcia widoku na pomnik „Polegli Niepokonani” i kurhan z ulicy Sowińskiego. Proponujemy uporządkowanie pawilonów handlowych przy przystankach przy ulicy Wolskiej lub w przyszłości wyburzenie ich i wybudowanie wspólnego niskiego pawilonu o prostej formie architektonicznej.

Celem podniesienia rangi i zaznaczenia w wyraźny sposób miejsca proponujemy poszerzenie wejścia na teren Cmentarza i umieszczenie przy kamieniu z nazwą cmentarza trzech masztów na flagi: Polski, Warszawy i Polski Walczącej.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl