Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej pawilonu - Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli
Wyróżnienie honorowe

<<< powrót
  • Jan Mazur
Skład zespołu:
  • Jan Mazur  
  • Ewa Trafna 

Cmentarz Powstańców Warszawy. Rzeczy podniesione z ziemi w kwietniu 2015 roku w miejscu wybranym na lokalizację Izby Pamięci. Miedziana moneta 2 grosze RZECZPOSPOLITA POLSKA 1931, z pewnością polska. Mosiężna łuska naboju karabinowego P181 S* 16 36, niemiecka albo polska. Na ziemi i w ziemi ślady materialne. W powietrzu wiosna, przyroda, życie.

Fotografia lotnicza wykonana przez Niemca 12 sierpnia 1944 roku. Miasto jest mordowane, ludzie zabijani. Z tej odległości widać całe Miasto, nie widać już ludzi. Oni mimo wszystko są gdzieś tam pod kłębami dymów. To jest dokument. Zapis chwilowego obrazu. Obraz pozostał. Oni odeszli.
Ite, missa est.
...

Fotografię można zgiąć wpól. Powstanie oś zachód-wschód. Ta oś wyznaczała w początku sierpnia 1944 roku kierunek postępującej zagłady. Linia zgięcia przejdzie przez miejsce dzisiejszej Mogiły Powstańców z Pomnikiem, przez Redutę nr 56 broniącą Miasta od zachodu w 1794, 1831 i 1939 roku, a potem dalej przez Śródmieście, rejon dawnego Dworca Głównego, Plac Trzech Krzyży. Oś zachód-wschód ma charakter bardziej kosmiczny niż urbanistyczny. Oś urbanistyczną w terenie wyznaczyli projektanci Nekropolii, Romuald Gutt i Alina Scholtzówna.
Najważniejszym miejscem jest Mogiła Powstańców. Ona jest symbolem i rzeczywistością, zarazem ideą i rzeczą.

Proponujemy lokalizację obiektu Izby Pamięci na zakończeniu pierwotnej osi kompozycyjnej całego założenia przestrzennego. Tam już znajduje się ołtarz polowy. Słońce w dniu pierwszego sierpnia o godzinie W znajduje się dokładnie w linii tej osi (azymut 188,73o, wysokość 29,70o, uwzględniając czas letni). W naszej koncepcji forma przestrzenna Izby byłaby ustawiona na linii tej osi. Byłaby jej architektonicznym obudowaniem, otwartym do przodu i wstecz. Izba byłaby nie tyle pomieszczeniem, co rodzajem passe par tout, lub ogarnięcia fragmentu tamtej przestrzeni i nadania mu szczególnej rangi. Wielkość przekroju Izby wyznaczają szerokość alei, około 9m oraz wysokość krzyża, około 7m. Długość wynika z wymaganej powierzchni około 200 m2. Przyjęliśmy 26 m. Wnętrze Izby, czyli przestrzeń Pamięci, z tyłu jest całkowicie otwarte. Po bokach i od góry jest częściowo transparentne, częściowo refleksyjne. Z przodu jest przysłonięte murem sąsiadującego cmentarza do wysokości 2.30m, oraz przymknięte bryłą ołtarza polowego. Architektura Izby miałaby charakter postawionego, na końcu alei, podłużnego pudełka, bez frontu i tyłu.
Izba o powierzchni 200 m2, byłaby przede wszystkim miejscem duchowych rozmyślań, ale też mogłaby być przeznaczona dla spotkań większej ilości osób (prezentacje, uroczystości, msze, prelekcje, dyskusje), także z zastosowaniem mediów. W najdalszej części Izby, za ołtarzem, jest możliwość umieszczenia wydzielonego zaciemnionego pomieszczenia o wysokości 3.00m i powierzchni 25 m2, przeznaczonego dla multimedialnego programu informacyjnego i dydaktycznego.

Ze względu na grubą warstwę zalegających niekontrolowanych nasypów, wydaje się tam niewskazane głębsze fundamentowanie, czy wogóle prowadzenie prac ziemnych. Wynika to także ze względów kulturowych. Elementami konstrukcyjnymi obiektu byłaby płyta fundamentowa i stężone ramy stalowe rozstawione co 2m. Jako wypełnienie bocznych ścian i przekrycia proponujemy użycie kombinacji dwóch zasadniczych materiałów, stali perforowanej oraz szkła. Doprowadzenie instalacji energetycznej do obiektu jest nieuniknione, natomiast chcielibyśmy uniknąć doprowadzenia instalacji wodno kanalizacyjnej, jak również chcielibyśmy uniknąć lokalizacji sanitariatów jak i funkcji pomocniczych w obiekcie o tym charakterze. Najbardziej racjonalna wydaje się nam, mimo spodziewanych trudności, próba możliwości adaptowania w tym celu pomieszczeń w istniejącym budynku przy ulicy Wolskiej 174 lub 176.

Proponujemy ustawienie Muru Pamięci (lub Ściany Pamięci) na osi zachód-wschód, idącej od Mogiły i Pomnika w stronę Śródmieścia. Byłyby to 63 płyty z jasnego kamienia, najlepiej polskiego (np. Szydłowiec), ustawione prostopadle do osi, jak karty Kalendarza Powstania. Dawałoby to poza tym równomierne oświetlenie oby stron płyt w ciągu dnia. Płyty byłyby oznaczone cyframi rzymskimi od I do LXIII. Mur Pamięci mógłby, poza granicą opracowania, przejść w drogę wiodącą do Reduty nr 56.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl