Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej pawilonu - Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli
Wyróżnienie

<<< powrót
  • Mikołaj Zdanowski, Jan Pawlik, Piotr Straszak
Skład zespołu:
  • Mikołaj Zdanowski  
  • Jan Pawlik  
  • Piotr Straszak 

„Mogiła Nieznanego Mieszkańca Warszawy” Antoni Słonimski

„...
Dla was pieśń moja i łzy moje,
Zwyczajni, prości, nieogromni.
Kiedy na zgliszcza wróci życie,
Na narodowy święty grób,
Gdy kości będą zbierać z szańca,
Aby z nich dźwignąć pomnik sławy,
Niech na cmentarnej będzie płycie
Ten napis prosty, napis krwawy:
Tu leży Trup
Nieznanego Mieszkańca
Warszawy”


Projekt dedykujemy tym, którzy w walce o wolność poświęcili swoją Stolicę. Zaproponowana w projekcie lokalizacja upamiętnienia, Izby Pamięci oraz Muru, zakłada wpisanie się w istniejące otoczenie pomnika „Polegli Niepokonani”, a także uszanowanie założenia przestrzennego „Cmentarza poległych w Powstaniu” autorstwa Aliny Scholtzówny i Romualda Gutta. Projekt zakłada uzupełnienie założenia cmentarza o formę mauzoleum poprzez płynne wpisanie się w zastany krajobraz. Nowe elementy zostały zorientowane w kierunku pomnika autorstwa Gustawa Zemły, na osi prostopadłej do pierwotnego założenia; umieszczono je w dolince ze zbiornikiem wodnym. W projekcie zaproponowano minimalną ingerencję w zastane ukształtowanie terenu. Przemodelowanie i korekta geometrii skarpy od strony ulicy Wolskiej, kreuje plac przed Izbą i Murem Pamięci, powiększenie zbiornika wodnego dopełnia całość kompozycji od kopca w kierunku Muru Pamięci i ulicy Wolskiej.

Kolumnada, Izba Pamięci

Idea kolumnady, skrywającej w sobie szklany pawilon, nawiązuje do formy mauzoleum, mając za zadanie zorganizować przestrzeń w około kopca – tworząc w dolinie miejsce z należytym szacunkiem upamiętniające poległych i pomordowanych mieszkańców Warszawy. Nawiązuje również do dwóch obelisków znajdujących się przy wejściu na cmentarz od strony ul. Wolskiej.

Liczba kolumn odnosi się bezpośrednio do 63 dni trwania Powstania Warszawskiego. Na każdej z nich wyryty będzie skrócony opis z przebiegu wydarzeń tamtych dni – jedna kolumna to jeden dzień Powstania Warszawskiego. Do wykonania inskrypcji zostanie wykorzystany krój pisma Anty-kwa Półtawskiego, pierwszy polski krój pisma zaprojektowany od podstaw, zwany „polskim krojem narodowym”. Na potrzeby przygotowania pracy konkursowej informacje o wydarzeniach zostały zaczerpnięte ze skróconego kalendarium autorstwa Sylwii Mróz oraz ze strony internetowej www.sppw1944.org, prowadzonej przez Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego. Kolumna 22: 23 sierpnia, środa Oddziały powstańcze zdobywają budynek małej PAST-y przy ulicy Piusa XI, kościół Św. Krzyża gmach Komendy Policji przy Krakowskim Przedmieściu. Kolumny numerowane będą od pawilonu, Izby Pamięci, w kierunku kopca. Każda z kolumn będzie oświetlona. W czasie obchodów rocznicy Powstania Warszawskiego, od dnia wybuchu Powstania, w miarę mijanego czasu, następować będzie stopniowe gaszenie iluminacji w kierunku pomnika. Perystaza skrywająca Izbę Pamięci symbolizuje ciągłość tradycji. Kolumny otaczające pawilon zapętlają się podkreślając, że pamięć, o tych co polegli będzie żywa.

„(...) Nikt nie umrze za ojczyznę bez wielkiej nadziei nieśmiertelności (...)” Cyceron

Izbę Pamięci zaprojektowano jako przeszklony, jednoprzestrzenny obiekt. Pawilon, położony na osi prostopadłej do historycznego założenia Cmentarza, otwiera się na Pomnik „Polegli Niepokonani”, kopiec usypany z prochów pomordowanych warszawiaków, zieleń parku oraz zbiornik wodny.

Funkcjonalnie Izba Pamięci została podzielona na dwie części: ekspozycyjną oraz pomocniczą, do których prowadzą dwa, niezależne wejścia. W części zapleczowej swoje miejsce znalazł magazyn (36 m2), toalety (18,5 m2 – toaleta męska 5,4 m2, toaleta damska 4,3 m2, toaleta dla osób niepełnosprawnych 3,8 m2, przedsionek 5,0 m2), pomieszczenie socjalne 9,0 m2, schowek porządkowy 1,5 m2. Zespół pomieszczeń zapleczowych skupiony został w jednej bryle. Powierzchnia komunikacji w obrębie pawilonu wynosi 42,0 m2; powierzchnia użytkowa obiektu – 307 m2.

Do budynku zostaną doprowadzone niezbędne do jego funkcjonowania media: sieć wodno-kanalizacyjna, ciepłownicza, elektryczna oraz kanalizacja teletechniczna. W sali prezentacyjnej przewidziano możliwość wydzielenia miejsc siedzących dla grupy do 50 osób. Ograniczenie dostępu światła dziennego do wnętrza pawilonu może nastąpić poprzez opuszczenie, wbudowanych w przeszklenie, żaluzji.

Żelbetowy szkielet budynku w połączeniu z blachownicową konstrukcją dachu stanowi przekrycie dla sali prezentacyjnej, która dzięki składanej szczytowej ścianie może zyskać pełną integrację z otoczeniem. Jednolity materiał posadzki placu i pawilonu, kostka granitowa, podkreśla spójność obu przestrzeni, wewnętrznej i zewnętrznej. Współczesny pseudodipteros, podobnie jak swój antyczny pierwowzór, ma stać się integralnym elementem krajobrazu. Surowy i geometryczny kształt Izby Pamięci, w naszej propozycji, ma kontrastować z formą Muru Pamięci.

Mur pamięci

„Do Potomnego” Tadeusz Gajcy
„A blisko – mur omszały chroni
spokoju tych, co dłoni wierząc
i miłość mierząc ostrzem broni
upadli w piasek twarzą szczerą.
Szyderczy krzyż imiona proste
ocienią chętnie; jeszcze słychać
bojowy marsz i bliski pocisk,
co grobem był im i kołyską.”


Surowa, autentyczna ściana ma zostać zbudowana z cegły rozbiórkowej z warszawskich budynków, które Powstanie Warszawskie przetrwały, a dzisiaj są zastępowane nową zabudową. Cegły, niemi świadkowie minionych wydarzeń, będą opatrzone imionami bohaterów tamtych dni. Analogicznie do inskrypcji na kolumnach, do oznaczenia cegieł zostanie wykorzystany krój pisma Antykwa Półtawskiego. Wyrwany w Murze Pamięci symbol Polski Walczącej ma za zadanie w dramatyczny sposób przypominać o tym, że losy tych często nieznających się ludzi, połączyła jedna idea, idea wolności. Nie wszystkie cegły będą opisane, tak jak nie znamy nazwisk wszystkich ofiar Powstania.

Powstanie Warszawskie przyniosło eksterminację nie tylko ludzi, żołnierzy i ludności cywilnej, ale także Miasta, w materialnym i duchowym wymiarze. Od października 1944 do stycznia 1945 roku niemieckie oddziały zniszczyły około 30% przedwojennej zabudowy lewobrzeżnej Warszawy, Stare Miasto zostało zburzone niemal w 100%. Zagładzie uległy wówczas setki bezcennych zabytków, obiektów o dużej wartości kulturalnej, sakralnej i gospodarczej. Warszawa trwała wtedy dzielnie przy swoich mieszkańcach, jako sprzymierzeniec Powstańców w walce oraz ostania nadzieja cywilów. Murom tego miasta należy się cześć. Projektowa-ne założenie składa hołd Poległym i Zamordowanym, Warszawie.

„Pamiętnik z powstania warszawskiego” Miron Białoszewski 23 (24?) sierpnia

„Było popołudnie, ale ze względu na nieustające naloty ludzie gromadzili się w piwnicach. Słyszeli tylko nadlatujące samoloty i spadające bomby. Dźwięki przybliżały się. Nagle jedna z kobiet zaczęła się modlić. Kolejnym zwrotkom modlitwy towarzyszyły dźwięki bomb, odgłos zawalającego się sklepienia. Kobieta nie przerywała modlitwy, choć ściany dygotały, a na sklepienie piwnicy runął gruz z osypującej się kamienicy. Potem zapadła cisza i dopiero po chwili ludzie zaczęli szukać zapałek, próbowali otworzyć drzwi.”

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl