Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej pawilonu edukacyjnego wraz z zagospodarowaniem terenu, polaną rekreacyjną oraz obiektami towarzyszącymi na terenie Golędzinowa w Warszawie
Projekt konkursowy

<<< powrót
  • PAG Pracownia Architektury Głowacki
Skład zespołu:
  • dr inż. arch. Tomasz Głowacki  
  •  
  • współpraca autorska:  
  • Alicja Sawicka  
  • Joanna Krajewska  
  • Jacek Młynarczyk  
  • Rasoul Daryanavard  
  •  
  •  
  • http://paglowacki.pl/  
  •  

ZAŁOŻENIA IDEOWE / PAWILON-GNIAZDO

Kluczowym elementem założenia ideowego proponowanej koncepcji jest uszanowanie przyrodniczego i krajobrazowego charakteru obszaru NATURA 2000, (w którym znajduje się strefa opracowania) powołanego w celu ochrony wybranych gatunków ptaków lęgowych, migrujących i zimujących na tym terenie. Istotne było zatem harmonijne wpisanie bryły pawilonu edukacyjnego w otwarty, nadwiślański pas zieleni wzdłuż Wybrzeża Puckiego. Jednocześnie zależało nam, by uzyskać obiekt o niepowtarzalnej i czytelnej formie. Krajobrazowy kontekst miejsca i planowana funkcja ośrodka edukacji ornitologicznej i przyrodniczej Doliny Środkowej Wisły zadecydowały o nadaniu pawilonowi wyglądu kojarzącego się z ptasim gniazdem. Stąd zaprojektowano kolistą, szklaną strukturę z zewnętrzną, ażurową powłoką wykonaną z konarów drzew na wzór gałęzi, z których ptaki wiją gniazda. Budynek-gniazdo, będąc rozpoznawalnym znakiem architektonicznym, sugeruje swym organicznym kształtem i drewnianą elewacją związek z przyrodą.

Pawilon - miejskie centrum spotkań nad Wisłą, dysponując ogólnodostępną przestrzenią seminaryjną, ekspozycyjną i warsztatową przewiduje także wygodne zaplecze dla nauczycieli/ organizacji zajmujących się ochroną fauny i flory rzeki oraz jej nabrzeża.

Propozycja kubaturowa i zagospodarowanie terenu w świadomy sposób wykorzystują atuty unikalnej lokalizacji. Utrzymano horyzontalną formę założenia, rozdzielając bryłę pawilonu na kilka poprzesuwanych i nałożonych na siebie warstw okręgów – gniazd. Ich forma została powtórzona w zagospodarowaniu terenu, kształtując ogrodzenia i gospodarstwo wiejskie. Tym samym organizacja działki - wyróżniona kręgami budynków oraz kręgami poletek roślinności i placów edukacji, wraz z łączącą je, wijącą się ścieżką – nawiązuje celowo do nieuregulowanego nabrzeża Wisły, jego miękkich linii brzegowych, ławic, kęp i łęgów.

KONTEKST URBANISTYCZNY / WĘZEŁ KOMUNIKACYJNO-EDUKACYJNO-PRZYRODNICZY

Działka przeznaczona pod planowaną inwestycję znajduje się przy Parku nad Wisłą u zbiegu Wybrzeża Puckiego z Wybrzeżem Helskim, blisko ronda Stefana Starzyńskiego i przystanków autobusowych, tramwajowych oraz kolei SKM ”Warszawa Zoo”. Rozpięta między zastanymi drogami i ścieżkami, w dużej mierze obejmuje teren zalewowy. Główny dostęp do działki zapewnia trasa spacerowo-rowerowa Wybrzeża Puckiego, która, biegnąc równolegle do Wisły, wyznacza chroniony obszar nabrzeża.

Strategicznie wybrano lokalizację pawilonu edukacyjnego - przy promenadzie południowo-północnej Wybrzeża Puckiego, na istniejącej ścieżce w osi wschód-zachód, łączącej zabudowę wielorodzinną, gdzie znajdują się zabytkowe budynki carskiego Fortu Śliwickiego z XIX w., z nadwiślańskim „molo”, z którego możliwa jest bezpośrednia obserwacja ptaków przebywających na pobliskiej wyspie lęgowej. W proponowanej formie pawilon jest zatem węzłem komunikacyjno-edukacyjno-przyrodniczym w ciągu obszarów nadwiślańskich. Przez nanizanie budynku na trakt pieszy oraz podkreślenie otwartego przejścia przebiciem w jego bryle, projektowany obiekt stanowi jednocześnie rodzaj bramy wejściowej do planowanego założenia - zarówno do pawilonu jaki i „polany”-terenu edukacji przyrodniczej. Obszar polany ściśle łączy się z przebiegającą w formie miękkiej pętli ścieżką edukacyjną „bez barier”, która zapewnia odwiedzającym, w tym dzieciom, osobom starszym czy niepełnosprawnym, łatwy i wygodny kontakt z przyrodą. Jest równocześnie traktem informacji i wiedzy o zwiedzanym biotopie. Wraz z charakterystyczną szatą rośliną, towarzyszą jej tablice informacyjne, rzeźby edukacyjne, a ponadto odsłuchy i aplikacje multimedialne. Całość pozwoli zainteresowanym i przypadkowym przechodniom (w szczególności okolicznym mieszkańcom) na zapoznanie się z ekosystemem Wisły.

ZAGOSPODAROWANIE TERENU I JEGO OTOCZENIA / EDUKACYJNA POLANA

Zagospodarowanie terenu wyznaczonego opracowaniem obejmuje pięć (określonych konkursem) podstawowych elementów projektu. Są to: pawilon edukacyjny, gospodarstwo wiejskie, polana rekreacyjno-edukacyjna, ścieżka edukacyjno-przyrodnicza oraz strefa komunikacji wraz z parkingiem samochodowym i rowerowym. Koncepcja wiąże te elementy w jedno spójne założenie kompozycyjne i funkcjonalne, którego klimat określa krajobrazowo-przyrodniczy charakter nabrzeża Wisły.

Przeważającą część powierzchni działki zajmuje zatem polana, na której ma miejsce „edukacja przez rekreację i zabawę”. Towarzyszy jej ścieżka ściśle powiązana z organiczną architekturą pawilonu i gospodarstwa wiejskiego. Uzupełnienie budynków, obiektów małej architektury i zieleni stanowi strefa komunikacji i dojazdu.

Zagospodarowanie terenu celowo zachowuje i wykorzystuje istniejący przebieg ścieżek i dróg. Projekt m.in. spaja ścieżki na osi wschód-zachód, tworząc przez działkę drewniany trakt, który kontynuowany jest jako molo nad rzeką. Koncepcja także nie narusza obecnej zieleni - nie ulega wycince żadne z drzew, a dodatkowo przewiduje nowe nasadzenia (głównie czeremchy i topoli białej). Propozycja uwzględnia możliwość okresowego zalewania działki przez rzekę. Na terenie niezalewowym zlokalizowano funkcje całoroczne, parkingi oraz obiekty kubaturowe, jak pawilon edukacyjny oraz gospodarstwo wiejskie. W pozostałej części przewidziano w głównej mierze tereny zielone z roślinnością charakterystyczną dla zalewowego obszaru Wisły.

Decydując się na lokalizację pawilonu edukacyjnego na styku dwóch ciągów pieszych z południa na północ (promenada) i ze wschodu na zachód (Fort –Wisła) ukształtowano przed pawilonem, wzdłuż Wybrzeża Puckiego, plac wejściowy. Ograniczony od zachodu miękką linią ścieżki edukacyjnej, rozciąga się zakolami w stronę Wybrzeża Helskiego wzdłuż biegnącej po skosie odnogi promenady. Plac tworzy nie tylko publiczną przestrzeń na wygodne gromadzenie się odwiedzających oraz stałe lub czasowe ekspozycje informacyjno-edukacyjne.

Stanowiąc jego forpocztę, kształtuje także należyty odbiór projektowanego założenia. Ponadto zapewnia mu właściwą obsługę komunikacyjną - pieszą, rowerową i kołową.

Ruch samochodowy został ograniczony do fragmentu terenu przy zjeździe z ul. Wybrzeże Helskie (przy skrzyżowaniu z Wybrzeżem Puckim), w miejsce obecnie funkcjonującego „dzikiego” parkingu. W formie już uporządkowanej, z pomocą sięgacza zorganizowano miejsca postojowe dla autobusu i 16-tu samochodów. Dojazd dla dostaw i obsługi technicznej projektowanego terenu i obiektów zapewnia wzdłuż placu wejściowego ukośna odnoga promenady. Tym samym koncepcja pozostawia przyszłą promenadę na Wale Golędzinowskim (tj. Wybrzeże Puckie) jako trakt wyłącznie pieszo-rowerowy.

Parking rowerowy, w tym stację rowerów VETURILO, przewiduje się przy pawilonie w jego przejściu bramnym oraz pod jego zadaszeniami. Dzięki tak przeprowadzonej organizacji przestrzeni, pozostawiono nietknięty zadrzewiony, trójkątny klin między promenadą a jej odnogą. Uzupełniony o 13 nowych nasadzeń, tworzy on mały gaj, w centrum którego wyznaczono wyizolowane zielenią miejsce spotkań (okrągła platforma).

Zagospodarowanie terenu obok pawilonu-gniazda definiuje meandrująca przez „polanę” pętla ścieżki edukacyjno-przyrodniczej. Podążając jej drewnianym traktem poznajemy awifaunę warszawskiej Wisły. Dzięki instalacji na jej szlaku klasycznych i multimedialnych paneli, w formie napisów, zdjęć, filmów, rzeźb, nagranych do odsłuchu informacji i odgłosów ptaków, poznajemy charakterystyczne dla zwiedzanego biotopu gatunki ptaków z rzędu siewkowych jak rybitwa rzeczna, rybitwa białoczelna, mewa siwa, śmieszka czy sieweczka rzeczna. Ścieżka przez lokalne rozszerzenia tworzy tzw. „przystanki edukacyjne” - miejsca zbiórek większych grup.

Trakt edukacyjno-przyrodniczy w sposób samoistny wyróżnia na działce obszar pozostający na zewnątrz pętli i ten w jej wnętrzu. Zamknięty przebieg ścieżki wyznacza wewnętrzną strefę dla aktywności wymagających większego wyizolowania z otoczenia. Zaplanowano zatem w jej obrębie przestrzenie i place na lekcje plenerowe, jedzenie posiłków czy gromadzenie się przy ognisku. Przewidziano tam także miejsce zabaw edukacyjnych dla dzieci w formie szałasu-gniazda w towarzystwie drewnianych rzeźb nadwiślańskich ptaków w skali 1:1. Ponadto w ramach pętli, w jej części południowej, zaprojektowano kolistą kubaturę gospodarstwa wiejskiego z inwentarzem, paszarnią, okólnikiem i zapleczem administracyjno-socjalnym. Zgodnie z sugestią organizatorów konkursu gospodarstwo może być realizowane w II etapie, a jego ewentualny brak w żaden sposób nie wpłynie negatywnie na odbiór całości założenia. Po zewnętrznej stronie ścieżki edukacyjno-przyrodniczej proponuje się różnorodne funkcje sprzyjające integracji z otoczeniem – ze względu na kontekst, nieco inne od strony rzeki, inne wzdłuż promenady. Wzdłuż korytarza ekologicznego Wisły i istniejącej ścieżki pieszo-rowerowej (planowanego szlaku edukacyjnego w ramach projektu LIFE+) przewidziano liczne nasadzenia roślinności charakterystycznej dla nadwiślańskich łęków wierzbowo-topolowych oraz łąk naturalistycznych dla terenów zalewowych takich jak łąki selernicowe, łąki świeże, łąki trzęślicowe. Te strefy „dzikiej przyrody” uzupełniono o obszary rekreacji zespołowej jak miejsce na pikni k oraz plac do gier na trawie i plac do gry w bule. Projektowana polana, ścieżka i pawilon tworzą spójną przestrzennie i tematycznie formę „Edukacji o Wiśle nad Wisłą”.

ROZWIĄZANIA FUNKCJONALNO- PRZESTRZENNE PAWILONU / PASMA W OKRĘGU

Projektowany pawilon edukacyjny jest niepodpiwniczonym obiektem parterowym z dodatkowym poziomem antresoli (kondygnacja +1) oraz zadaszonym, lecz otwartym tarasem widokowym na jego dachu (kondygnacja +2). Nie przekraczając wysokości 9 m stanowi horyzontalną kompozycję ze względu na wyróżnione w strukturze i elewacji pasy okręgów. Poprzesuwane względem siebie koła kolejnych poziomów, podkreślone na zewnątrz parawanem drewnianego ażuru, tworzą dynamiczną bryłę.

Budynek został usytuowany zgodnie z ekspozycją naturalnego doświetlenia, co wpływa na odpowiedni mikroklimat wnętrza i obniża koszty eksploatacji. Pomieszczenia techniczne i gospodarcze zlokalizowano od północy, salę wielofunkcyjną od południa, a przestrzenie wystawiennicze oraz pokoje obsługi w kierunku wschód-zachód.

Przecinający pawilon trakt pieszy łączący Fort Śliwickiego z molem wpłynął na pasmową organizację przestrzeni obiektu. Wewnętrzna struktura budynku zgodna jest tym samym ze wschodnio-zachodnim kierunkiem urbanistycznego przejścia przez budynek. Obiekt został rozdzielony równoległymi cięciami pasm na strefy funkcjonalne, wyznaczając z jego kolisto-eliptycznego rzutu pasy, półkola lub łukowate fragmenty.

Powstała z przebicia pawilonu traktem brama tworzy zadaszoną strefę wejściową, która jednocześnie wprowadza niesymetryczny podział przestrzenno-funkcjonalny obiektu na część właściwą z salą wielofunkcyjną oraz strefę techniczną. W wąskim odcinku koła budynku, przeznaczonym na pomieszczenia techniczne, zlokalizowano w narożach przyłącza (wodne, elektryczne i węzeł cieplny) oraz pomieszczenie na odpadki stałe, przewidziane do segregacji. Jego najobszerniejszą część środkową zajmuje przestrzeń gospodarcza na narzędzia ogrodnicze ze schodami prowadzącymi do wentylatorni na piętrze.

Obszerny hol wejściowy do części właściwej pawilonu został całkowicie przeszklony, co czyni go celowo widocznym z przejścia bramnego. Przeszklenie poza funkcją informacyjno-reklamową (co jest w środku) ze względu na kontakt wizualny i dodatkowe oświetlenie wpływa na bezpieczeństwo strefy przejścia. Hol, poza miejscem informacji, funkcją recepcji i poczekalni, stanowi przestrzeń wypoczynkową dla zwiedzających. Ponadto oferuje niezależne dojścia: do sali wielofunkcyjnej, do wystaw na antresoli, schodami do tarasu widokowego oraz do szatni i ogólnodostępnego sanitariatu. Pas centralny, rozdzielający akustycznie hol od sali wielofunkcyjnej, zajmuje trzon komunikacyjno-sanitarny. Na przeciwległych jego krańcach ulokowano pomieszczenia dla obsługi i ochrony, zapewniając widok i kontrolę strefy wejścia oraz polany. Półkolisty kształt sali wielofunkcyjnej nawiązuje do amfiteatralnych układów, które ułatwiają skupienie i koncentrację zgromadzonych tam osób na nauczycielu czy przewodniku. Jednocześnie największa w obiekcie przestrzeń zapewnia różnorodną jej aranżację: od seminaryjnego z katedrą ułożenia stołów i krzeseł, po ich luźnie rozmieszczenie, sprzyjające prowadzeniu np. warsztatów z dziećmi. Przeszklona po łuku elewacja pozwala mieć kontakt z polaną i ścieżką edukacji, która od zachodu otula pawilon. Zarówno hol wejściowy, jak i sala wielofunkcyjna są pomieszczeniami o podwójnej wysokości, która tym samym stwarza dodatkowe możliwości jej wykorzystania (np. prezentację wiszących eksponatów ptaków). Odbiór i funkcjonowanie tych wysokich przestrzeni ułatwiają dwie antresole: pierwsza wzdłuż południowej elewacji w formie księżycowatego balkonu i druga na stropie trzonu komunikacyjno-sanitarnego, z której jest widok zarówno na salę jak i hol. Antresole mogą pomieścić dodatkową widownię czy ekspozycje. Ostatni poziom pawilonu stanowi taras widokowy, dostępny dzięki windzie przyschodowej także dla osób niepełnosprawnych. Taras zapewnia panoramiczny widok na okolicę i jej atrakcje: Fort, most Gdański, polanę i ścieżkę edukacyjną, Wisłę z molo i wyspę lęgową oraz Cytadelę Warszawską po jej drugiej stronie. Dzięki wyposażeniu w lunety, lornetki i „budkę” czatowni pozwoli na dokładną obserwację ornitologiczną.

ROZWIĄZANIA KONSTRUKCYJNE I MATERIAŁOWE / DREWNO - BETON - SZKŁO

Zgodnie z złożeniami ideowymi, zewnętrzną warstwę elewacji pawilonu-gniazda (a także elewacji gospodarstwa wiejskiego i ogrodzenia) tworzą konary topoli białej lub dębu,. Mocowanie na budynkach ażurowej otuliny zaprojektowano zawsze w pewnym dystansie (10-60cm) od pełnej elewacji muru lub przeszklenia, kształtując równocześnie rodzaj oryginalnych żaluzji chroniących przed nadmiernym nasłonecznieniem. Okoronowane i zaimpregnowane ciśnieniowo duże gałęzie wplecione zostały w cienką, stalową siatkę, którą z pomocą stalowych lin rozpięto na podkonstrukcji mocowanej do wieńców stropów betonowych.

Konstrukcję pawilonu przewiduje się jako żelbetową w układzie słupowo-płytowym. Monolityczne stropy i dach wsparte zostały w przeważającej mierze na okrągłych słupach żelbetowych. Dodatkowe usztywnienie wprowadzają ściany wewnętrznego trzonu sanitarno-komunikacyjnego oraz ściany bloku gospodarczo-technicznego. Ze względu na bliskość terenów zalewowych zaproponowano płytę fundamentową, lecz można zastosować także klasyczne fundamentowanie ławami. Przeszklenia termiczne zostały zaprojektowane w standardowym, aluminiowym systemie fasadowym, mocowanym po zewnętrznym obwodzie stropów. Łukowata fasada składa się z prostych odcinków szyb szerokości około 1,2m. Posadzkę we wnętrzu zaplanowano w formie wytrzymałej i łatwozmywalnej posadzki betonowej wykończonej warstwą żywicy. Ze względu na swoje właściwości elastyczne preferowana jest alifatyczna żywica poliuretanowa zapewniająca tłumienie pogłosu. Komfort akustyczny dodatkowo zapewnić ma akustyczny sufit z paneli podwieszanych (np. z płyt z wełny drzewnej HERADESIGN).

Wnętrza charakteryzuje prostota, w których wyeksponowana została naturalna uroda drewna, betonu i szkła.

ROZWIĄZANIA EKSPLOATACYJNE I PROEKOLOGICZNE / EKONOMIA NATURY

Proponowane rozwiązania pozwalają na znaczną redukcję kosztów eksploatacji obiektu, które wynikają bezpośrednio z jego przemyślanej struktury, zastosowanych materiałów i technologii instalacyjnych. Poza walorami eksploatacyjnymi zadbano o ich aspekt ekologiczny.

Przede wszystkim poprzez zaproponowanie otwartej konstrukcji płytowo-słupowej na płycie fundamentowej ograniczono ingerencję w teren i prace ziemne. Zaproponowano wydajne, niskotemperaturowe ogrzewanie podłogowe, zatopione w posadzce betonowej, które przyczyni się do ograniczenia kosztów. Minimalizację strat ciepła poza odpowiednią termoizolacją ścian i stropów (bez mostków termicznych) zapewniają szyby zespolone o podwyższonej izolacyjności cieplnej z powłoką selektywną chroniącą przed wyziębieniem i przegrzaniem.

Kolejnym rozwiązaniem powodującym obniżenie kosztów energetycznych jest zapewnienie dobrego oświetlenia naturalnego wszystkim pomieszczeniom tego wymagającym, redukując oświetlenie sztuczne. Ponadto niemały wpływ ma sam układ pomieszczeń zgodny z orientacją nasłonecznienia. Proponowane materiały zarówno we wnętrzu jak i na zewnątrz charakteryzuje dobra jakość i wytrzymałość użytkowa.

Sugeruje się zastosowanie proekologicznej wentylacji hybrydowej, która w zależności od warunków atmosferycznych wykorzystuje system mechaniczny lub grawitacyjny. Pomieszczenia zostały zaopatrzone w nawiewniki dolne i górne, zapewniające grawitacyjny ciąg powietrza. Funkcjonowanie wentylacji mechanicznej przewiduje się w powiązaniu z pracą rekuperatorów, zapewniających wydajny odzysk ciepła. Warto także rozpatrzyć współpracę systemu z gruntowym wymiennikiem ciepła zlokalizowanym najlepiej pod budynkiem, która pozwoli na wprowadzenie do central wentylacyjnych chłodniejszego powietrza latem, a cieplejszego zimą.

Proponowane rozwiązania pozwalają na oszczędności eksploatacyjne dochodzące do 35%.

Dodatkowo zaleca się wykorzystanie wody szarej do spłukiwanie toalet, obsługi gospodarstwa wiejskiego i nawadniania terenów zielonych. Istnieje także możliwość instalacji kolek torów słonecznych na dachu oraz pompy ciepła z poziomym wymiennikiem gruntowym (najlepiej pod ciągami pieszymi) - wspomagając ogrzewanie lub całkowicie uniezależniając budynek od miejskiej sieci ciepłowniczej.

Istotnym walorem proponowanej koncepcji jest jego ekologiczny charakter i wyraz architektoniczny poprzez zaproponowanie elewacji w formie naturalnej podwójnej fasady, wykorzystującej lokalne konary i gałęzie przeznaczone do wycinki pielęgnacyjnej. Jego drewniana otulina może się starzeć, ulęgać zmianie i być zastępowana nowymi elementami pędów drzew. Takie rozwiązanie stanowi dodatkową zaletę, podkreślając charakterystyczny dla przyrody cykl życia.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl