Konkurs architektoniczno urbanistyczny na opracowanie koncepcji programowo-przestrzennej (Starego Miasta) w Krośnie Odrzańskim.
II wyróżnienie honorowe

<<< powrót
  • Regionalne Biuro Gospodarki Przestrzennej Województwa Zachodniopomorskiego
Skład zespołu:

1. Identyfikacja problemów i atutów miasta

Główne problemy zidentyfikowane w obrębie Starego Miasta w Krośnie Odrzańskim to:
• zagrożenie powodzią i niewystarczające zabezpieczenia powodziowe
• zatracenie znacznej części historycznej zabudowy
• znaczny ruch tranzytowy (droga krajowa nr 29 biegnąca przez Stare Miasto)
• wprowadzenie zabudowy chaotycznej, bez kontynuacji pierzei ulicznych oraz zachowania charakteru Starego Miasta;
• wprowadzenie licznej, niekontrolowanej zabudowy gospodarczej, również sytuowanej bezpośrednio na terenach przywodnych.

Stare Miasto ma równocześnie wiele atutów, wśród których należy wymienić:
• atrakcyjne położenie nad Odrą oraz kanałem Starej Odry,
• walory krajobrazowe,
• zachowane fragmenty historycznej zabudowy, szczególnie Zamek Piastowski, kościół pw. Św. Jadwigi Śląskiej

2. Główne założenia projektowe

Głównym założeniem niniejszej koncepcji programowo-przestrzennej jest przywrócenie obszarowi dolnego miasta Krosna Odrzańskiego funkcji staromiejskich w rozumieniu współczesnego pojęcia „Starego Miasta” będącego centrum kulturalnym, turystycznym i oświatowym.

Położenie nad Odrą dla Starego Miasta w Krośnie Odrzańskim jest równocześnie jego największym atutem i najpoważniejszym zagrożeniem z uwagi na niewystarczającą obecnie ochronę przeciwpowodziową. Przedstawiona koncepcja programowo-przestrzenna przewiduje podkreślenie tego atutu położenia nad rzeką przy równoczesnym zapewnieniu właściwej ochrony przeciwpowodziowej, poprzez pozostawienie starego koryta rzeki w obrębie wałów przeciwpowodziowych i zastosowanie śluz powodziowych. Dzięki temu uzyskano atrakcyjną do zamieszkania przestrzeń w bezpośrednim sąsiedztwie wody. Szczegóły ochrony przeciwpowodziowej – patrz rozdział 5.

Historyczny układ ulic czytelny do dziś stał się kanwą dla propozycji układów funkcjonalnych starego miasta. Projekt zakłada odtworzenie historycznego układu kwartałów oraz spełnienie innych zaleceń konserwatorskich.

Naturalnym centrum miasta jest główny rynek – plac św. Jadwigi wraz z placem kościelnym i kościołem pw. Św. Jadwigi. Uzupełnieniem reprezentacyjnego salonu miasta jest plac targowy (obecny plac Wolności) z funkcjami drobnego handlu, rzemiosła i cyklicznych targów, plac Zamkowy z pomnikiem „Powrotu Środkowego Nadodrza do Macierzy” wraz z Centrum Artystyczno-Kulturalnym Zamek jako samodzielna instytucja kultury oraz jako kontynuacja funkcji istniejących historycznie związanych z połowem ryb w mieście jest plac B. Prusa stanowiący centrum dzielnicy Rybaki.

Cztery place miejskie oparte na historycznej siatce ulic tworzą kanwę dla proponowanych szlaków turystycznych: zielonego i złotego handlowego, skupiających główne atrakcje miasta otoczonego wodą dostępną dla mieszkańców i turystów.

Ukształtowanie Krośnieńskich Bulwarów Nadodrzańskich ma wprowadzić nową jakość przestrzeni publicznych i integrować tkankę śródmiejską z Odrą poprzez rozwiązania funkcjonalne i kompozycyjne.

Dzięki poprowadzeniu koroną wałów powodziowych ścieżki pieszo-rowerowej w pełni wykorzystuje się walory krajobrazowo-widokowe miejsca – zarówno ekspozycja górnej części Krosna Odrzańskiego jak też widok na Stare Miasto i na Odrę z różnych stron świata.

Przewiduje się przebudowę istniejącej przystani, aby dostosować ją do zmiennego poziomu Odry przez zastosowanie ruchomych pomostów, zgodnie z zaleceniami projektu „Odra 2014”. Planuje się tam usytuowanie przystanku białej floty.

Projekt rozwiązuje również problemy komunikacyjne „Starego Miasta”, co szczegółowo opisano w rozdziale 7.

3. Przyjęte rozwiązania urbanistyczno-architektoniczne

• Projektowany układ urbanistyczny został stworzony poprzez zachowanie i odtworzenie większości historycznych kwartałów; zachowano zabytki wpisane do rejestru zabytków lub ujęte w ewidencji zabytków, a projektowana zabudowa uwzględnia ich gabaryty.
• Większość ciągów ulicznych ma zachowaną zabytkową geometrię, charakteryzującą się nieregularnością szerokości działek ulicznych z ujednoliconą szerokością chodników i zmienną szerokością jezdni, z kamiennymi krawężnikami, brukowaną jezdnią, chodnikami z użyciem płyt granitowych i kostki granitowej. Koncepcja uwzględnia również zalecenie o niedopuszczeniu w granicach działek ulicznych trawników, żywopłotów, ekranów akustycznych, reklam wolnostojących, kiosków i innych obiektów kubaturowych nie związanych z użytkowaniem komunikacyjnym ulic, lokalnych zmian nawierzchni, wydzieleń miejsc parkingowych i lokalizacji szykan komunikacyjnych. Jedynie w obrębie placu św. Jadwigi przewidziana jest zmiana nawierzchni na jezdni w celu naturalnego spowolnienia ruchu
• Planowana zabudowa kontynuuje pierwotną zabudowę zwartą, w oparciu o historyczną linię zabudowy. Nowa zabudowa nawiązuje do charakteru zabudowy kamienicowej z podziałem wertykalnym. Wysokość projektowanej zabudowy mieści się w przewidzianym przedziale 9-12 m od poziomu chodnika do okapu dachu.
• W centrum Starego Miasta ustala się obowiązująca wysokość zabudowy od 2-3 kondygnacji oraz dodatkowe 0,5 kondygnacji ukryte w dachach wysokich, mansardowych, z wejściami frontowymi na poziomie chodnika.
• Projektuje się budynki bez podpiwniczenia, przewidując częściowe zagłębienie parkingów (1,5m). Przewidziano też kilku poziomowe zespoły miejsc postojowych we wnętrzach kwartałów.
• Zaleca się wprowadzenie do przyszłego planu miejscowego zapisu o zakazie lokalizacji reklam wolnostojących i mocowania do elewacji reklam nie dotyczących działalności prowadzonej na terenie nieruchomości.
• Zachowano wartościową zieleń we wnętrzach kwartałów nowej zabudowy.
• Przewiduje się powrót do nazw historycznych ulic i placów, opartych na nazewnictwie z przekazów historycznych i dawnych map jako nazw rzeczowych np. ul. ZBOWID – ul. Zamkowa, ul. Karola Marksa to trzy ulice: Odrzańska, Końska i Kąpielowa (Łaziebna), Wąska to dawna Rzeźnicza, Pocztowa to dawna Kamienna, a ul. Walki Młodych to dwie ulice – Mnisia na północ od Nowego Rynku – obecnie Pl. Wolności, a od Bankowej to ul. Solna, ul. Żymierskiego to dawna Głogowska, itp.

4. Przestrzeń publiczna i mała architektura

Ważną ideą przewodnią projektu jest stworzenie czytelnej przestrzeni publicznej w postaci ciągu placów: przywrócony do historycznego kształtu plac św. Jadwigi, plac Targowy, plac Zamkowy, plac w dzielnicy Rybaki oraz utworzenie nowego placu Kościelnego. Plac Św.Jadwigi - Inspiracja i genius loci.

Okresy powodzi wymusiły na mieszkańcach Krosna Odrzańskiego rozwiązania funkcjonalne umożliwiające im swobodne przemieszczanie pomiędzy różnymi obszarami miasta. W historycznej dokumentacji fotograficznej można odnaleźć przykłady drewnianych kładek, a nawet sieci powiązanych ze sobą traktów drewnianych, tworzących szlaki piesze dla lokalnej społeczności podczas okresów podniesionego stanu wód.

Inspiracja przeszłością oraz możliwości współczesnej architektury mogą przyczynić się do stworzenia przestrzeni jedynej w swoim rodzaju.

Mała architektura została zaprojektowana w formie prostych brył wykonanych z naturalnych materiałów – połączenie kamienia z deskami z drewna teakowego. Schematyczny sposób rozmieszczenia siedzisk i ławek został zainspirowany historyczną dokumentacja fotograficzną z okresu powodzi.

Układ kompozycyjny oparto na wnętrzu urbanistycznym stworzonym przez przyległe do placu pierzeje uliczne. Pierzeja przeciwległa do kościoła została zaprojektowana w formie wklęsłej (na rzucie w formie łuku) umożliwiając osiągnięcie efektu przestrzeni zamkniętej, stanowiącej doskonałe tło dla odtworzonej historycznej fontanny nanizanej na oś kościelną.

Wyznaczono dwie przestrzenie, skrajnie położone względem siebie, umożliwiające stworzenie miejsca rekreacji i spotkań. Jedna z nich tworzy regularny układ dziewięciu drzew o baldachimowej strukturze korony.

Druga natomiast od strony południowej została określona przez przestrzenne siedziska granitowe z elementami drewnianymi, które w dni pogodne znajdą swoich miłośników wśród mieszkańców i przybyszów spragnionych słońca.

5. Ochrona przeciwpowodziowa

Koncepcję ochrony terenu Starego Miasta w Krośnie Odrzańskim opracowano na podstawie map zagrożenia i ryzyka powodziowego (projekt ISOK - www.kzgw.gov.pl). Mapy zagrożenia powodziowego (MZP) i mapy ryzyka powodziowego (MRP) zostały sporządzone na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.) oraz na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska, Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Ministra Administracji i Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 grudnia 2012 r. w sprawie opracowywania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego (Dz. U. z 2013 r. poz. 104). Przedstawione na mapach zagrożenia powodziowego obszary stanowią podstawę do planowania zagospodarowania przestrzennego na różnych poziomach. Granice obszarów uwzględnia się w:
• koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju,
• planie zagospodarowania przestrzennego województwa,
• miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego,
• decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzji o warunkach zabudowy.

Zmiany w wyżej wymienionych dokumentach muszą zostać wprowadzone w terminie 18 miesięcy od dnia przekazania, przez dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej, MZP i MRP właściwym organom m.in. wojewodom, marszałkom województw, starostom oraz wójtom (burmistrzom, prezydentom miast). Art. 88f ust. 6 ustawy nakazuje również, aby od dnia przekazania map zagrożenia powodziowego i ryzyka powodziowego jednostkom samorządu terytorialnego, wszystkie decyzje o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzje o warunkach zabudowy na obszarach wykazanych na mapach zagrożenia powodziowego, uwzględniały poziom zagrożenia powodziowego wynikający z wyznaczenia tych obszarów.

W ramach projektu ISOK zostały opracowane mapy zagrożenia powodziowego przedstawiające obszary zagrożone powodzią o określonym prawdopodobieństwie wystąpienia:
1. obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest niskie i wynosi 0,2%, (czyli raz na 500 lat);
2. obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1%, (czyli raz na 100 lat);
3. obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi 10%, (czyli raz na 10 lat).

Obszary zagrożone powodzią o prawdopodobieństwie 1% i 10%, stanowią obszary szczególnego zagrożenia powodzią, w rozumieniu ustawy Prawo wodne, dla których obowiązują zakazy zabudowy.Dodatkowo na mapach zagrożenia powodziowego przedstawiono obszary obejmujące tereny narażone na zalanie w przypadku zniszczenia lub uszkodzenia wału przeciwpowodziowego lub budowli ochronnych pasa technicznego. Przy wyznaczaniu tych obszarów uwzględniono w obliczeniach przepływ o prawdopodobieństwie wystąpienia 1%(czyli raz na 100 lat).

Uzupełnieniem map zagrożenia powodziowego są mapy ryzyka powodziowego, określające wartości potencjalnych strat powodziowych oraz przedstawiające obiekty narażone na zalanie w przypadku wystąpienia powodzi o określonym prawdopodobieństwie wystąpienia.

Są to obiekty, które pozwolą na ocenę ryzyka powodziowego dla zdrowia i życia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego i działalności gospodarczej, czyli grupy, dla których należy ograniczyć negatywne skutki powodzi zgodnie z celami Dyrektywy Powodziowej.

Są to mapy określające:
1. negatywne konsekwencje dla ludności oraz wartości potencjalnych strat powodziowych;
2. negatywne konsekwencje dla środowiska, dziedzictwa kulturowego i działalności gospodarczej.

Ustalenia
• Obszarem szczególnego zagrożenia dla Krosna Odrzańskiego jest obszar, na którego prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1%, (czyli raz na 100 lat).
• Stan wody o prawdopodobieństwie wystąpienia 1% wynosi 43,00 mnpm.
• Minimalna rzędna korony wału przeciwpowodziowego zgodnie z Rozporządzeniem M. Ś. z 20 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie winna wynosić 44,00 mnpm.

Proponowana przez nas koncepcja ochrony przeciwpowodziowej świadomie odbiega od tej przedstawionej w warunkach konkursu, gdyż jednym z założeń projektowych było włączenie starego koryta Odry w obręb wałów przeciwpowodziowych. Jest to rozwiązanie prawidłowe z punktu widzenia ochrony przeciwpowodziowej, a pozwala wykorzystać walor położenia nad rzeką. W dwóch miejscach zastosowano śluzy powodziowe, które w sytuacji zagrożenia powodziowego zostaną zamknięte i będą chronić ten fragment przez zalaniem, a po ustąpieniu powodzi i otwarciu śluz, możliwe stanie się odprowadzenie tędy nadmiaru wody z polderu we wschodnio-południowej części Starego Miasta.

W świetle potencjalnego niebezpieczeństwa powodziowego oraz atrakcji jaką jest położenie miasta nad wodą proponuje się włączenie kanału Odry do miasta poprzez przesunięcie wałów przeciwpowodziowych na zachodni brzeg kanału i zamknięcie go wrotami. Uzyskany w ten sposób układ pozwala na swobodne korzystanie z bliskości wody niezależnie od stanu wód Odry. Także przebudowa istniejącego nabrzeża i wykonanie ruchomych kei umożliwiających korzystanie niezależnie od stanu Odry.

6. Zieleń

Na terenie Starego Miasta zaprojektowano obszary zieleni parkowej, rekreacyjnej i naturalnej oraz zielony szlak prowadzący od mostu Elizy przez ulicę Żymierskiego (projektowana ulica Głogowska) w kierunku północnym poprzez plac św. Jadwigi, ulicą ZBOWiD (projektowana ulica Zamkowa), poprzez zieleń parkową przy placu przed Zamkiem, ulicę Szkolną w kierunku nabrzeża i portu rzecznego.

Zachowuje się wartościowy drzewostan w dzielnicy Rybaki, w południowej części nadbrzeżnej oraz w centralnej części Starego Miasta w stopniu na jaki pozwala planowane odtworzenie historycznych kwartałów. Obszary zieleni parkowej projektuje się jako uporządkowaną zieleń wysoką i niską, uzupełnioną małą architekturą w postaci ławek i siedzisk -tereny o tym charakterze wyznaczono w kwartale przy Zamku oraz jako uzupełnienie ciągu ulicy

Żymierskiego. Zieleń rekreacyjną projektuje się jako tereny aktywnego wypoczynku: place zabaw, skate parki w północnej części miasta - na bulwarach nadodrzańskich, skwerze przy projektowanym Placu Zamkowym. Uzupełnieniem zieleni ogólnodostępnej są tereny zielone na działkach prywatnych i na stropach parkingów podziemnych oraz zieleń przywodna na terenach przyległych do Odry i na terenach podmokłych.

7. Komunikacja i parkingi

W założeniach koncepcji przyjęto realizację planowanej obwodnicy Krosna – drogi krajowej nr 29 w wariancie proponowanym przez Generalną Dyrekcję Dróg i Autostrad w Zielonej Górze. Dla zmniejszenia natężenia ruchu miejscowego (tranzyt będzie odbywał się poprzez projektowaną obwodnicę) zastosowano układ ulic jednokierunkowych. Na terenie Starego Miasta proponuje się rozdział ruchu kołowego północ-południe na dwie ulice jednokierunkowe: w kierunku północnym po śladzie ulic Żymierskiego-Ariańska, a w kierunku południowym istniejącą ulicą Marksa. Pozostałe ulice to będą ulice dwukierunkowe, dojazdowe i osiedlowe. Zachowano minimalne szerokości pasów jezdni z założeniem ograniczenia prędkości pojazdów osobowych do 30 km/h oraz wykorzystaniem możliwości wykonania zatok do mijania.

Na całym terenie Starego Miasta zakłada się ruch rowerowy odbywający się wspólnie z ruchem kołowym w szerokości jezdni.

Zaprojektowano 5 parkingów podziemnych zagłębionych 1,5 m poniżej poziomu terenu, jeden parking wielopoziomowy ukryty wewnątrz kwartału, parkingi wewnętrzne wewnątrz mniejszych kwartałów oraz parking strategiczny dla autokarów turystycznych.

Bilans miejsc postojowych przedstawia się następująco:
– parking wielopoziomowy: 2 940 m2 98 MP
– parkingi podziemne: 14 800 m2 493 MP
– parkingi wewnętrzne 5 920 m2 197 MP
– parkingi strategiczne 3 400 m2 113 MP
– parking czasowy 200 m2 7 MP
Razem: 27 260 m2 908 MP

Parking wielopoziomowy oraz parkingi podziemne ukryte w przestrzeni wewnątrz kwartałów nie burzą przestrzeni miejskiej. Parking wielopoziomowy dedykowany głównie przyjezdnym i petentom ratusza. Parkingi podziemne zaprojektowano jako jednopoziomowe, zagłębione o 1,5 m poniżej poziomu terenu i o 1,5 m wyniesione ponad poziom terenu kwartału. Są one dedykowane mieszkańcom kwartału. Na stropie parkingów projektuje się zieleń przydomową oraz place zabaw i tereny wypoczynku dla mieszkańców (patrz plansza podstawowa).

Przewiduje się zmianę obecnej lokalizacji dworca PKS przez przeniesienie w pobliże dworca PKP. Na terenie Starego Miasta projektuje się po dwa przystanki PKS przy północnym i południowym wjeździe do miasta oraz kasę biletową.

Koroną wałów przeciwpowodziowych poprowadzono ścieżkę pieszo-rowerową połączoną z centrum miasta systemem schodów, zjazdów i kładek. Pozwala to na ekspozycję panoramy Starego Miasta ze wszystkich stron świata.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl