Konkurs architektoniczno urbanistyczny na opracowanie koncepcji programowo-przestrzennej (Starego Miasta) w Krośnie Odrzańskim.
I Wyróżnienie honorowe

<<< powrót
  • Przedsiębiorstwo Projektowo - Inwestycyjne AKWADRAT sp. z o.o.
Skład zespołu:
  • Monika Kaszyca-Gąsiorek  
  • Grzegorz Gąsiorek  
  • Wojciech Gąsiorek  
  • Witold Andrzejczak  
  • Marcin Brytan  
  •  

IDEA

Głównym celem projektu jest przywrócenie obszarowi Starego Miasta roli centralnej dzielnicy Krosna Odrzańskiego, zintegrowanej z prawobrzeżną częścią miasta. Skuteczna rewitalizacja oraz niejednokrotnie odbudowa tkanki miejskiej powinna uwzględniać niezaprzeczalne walory miejsca, do których należą: unikalne położenie w sąsiedztwie wody i terenów zielonych a także historyczny charakter układu urbanistycznego.

Powyższa idea znajduje swoje odzwierciedlenie w szeregu celów, zdefiniowanych jako zadania odrębne lecz równoważne dla realizacji całej koncepcji. Realizacja poszczególnych celów będzie możliwa poprzez realizację konkretnych założeń urbanistycznych, szczegółowo sformułowanych w dalszej części.

CELE

1. Stworzenie nowego układu komunikacyjnego pozwalającego na wytworzenie stref ograniczonego ruchu kołowego i znaczne ograniczenie uciążliwości ruchu samochodowego w oparciu o obwodnicę Krosna Odrzańskiego planowaną w ciągu drogi krajowej nr 29 oraz nowe połączenie miasta na osi północ-południe przeznaczone dla ruchu lokalnego.
2. Odtworzenie kwartałów zabudowy w „sercu” Starego Miasta w obrębie przebiegu murów obronnych i wykształcenie tym samym wielofunkcyjnego rdzenia całej dzielnicy, cechującego się dużym i zróżnicowanym potencjałem.
3. Wytworzenie wartościowych przestrzeni publicznych w powiązaniu ze stworzeniem bogatej oferty programowej w zakresie świadczenia usług o charakterze publicznym (w tym komercyjnych), takich jak: edukacja, kultura, turystyka, sport i rekreacja, stymulujących zrównoważony rozwój centralnej dzielnicy miasta.
4. Otwarcie miasta na rzekę i kanał Starej Odry poprzez budowę odpowiedniej infrastruktury związanej z obsługą ruchu wodnego oraz ekspozycję walorów rzeki i nadrzecznych terenów zielonych.
5. Rewitalizacja Osiedla Rybaki w oparciu o rozwój funkcji mieszkaniowej i usług turystycznych bazujących na atrakcji sąsiedztwa Odry.
6. Rewitalizacja zabudowy w strefie przemysłowej poprzez ograniczenie zabudowy produkcyjnej i funkcji uciążliwych dla środowiska, na rzecz rozwoju funkcji usługowych.

ANALIZA STANU ISTNIEJĄCEGO

Pierwotna wartość historycznego układu Starego Miasta uległa niemal całkowitemu zniszczeniu w schyłkowej fazie II Wojny Światowej. Wyraźne kwartały zwartej zabudowy miejskiej nie zostały odtworzone a ich miejsce zajęły rozległe obszary zieleni urządzonej, a także nowe budynki o gabarytach i standardzie znacznie odbiegającym od pierwotnych obiektów.

W ślad za drastycznym zmniejszeniem intensywności zabudowy doszło do depopulacji Starego Miasta oraz erozji funkcji centrotwórczych, które w ogromnej większości zostały ulokowane na prawobrzeżnej części miasta. W wyniku wieloletniego oddziaływania tych negatywnych procesów obecny obszar starówki ma charakter zabudowy podmiejskiej, a miejscami wręcz wiejskiej, niejednokrotnie chaotycznej i znajdującej się w bardzo złym stanie technicznym. W rezultacie stosunkowo nieliczna, lecz wartościowa istniejąca zabudowa zabytkowa zlokalizowana jest w sztucznym, nieprawidłowym dla niej kontekście. Z kolei tereny nadrzeczne, z natury atrakcyjne, są tu zaniedbane i zdewaluowane, a istniejąca promenada nie wykorzystuje w pełni walorów unikalnego położenia.

Na obniżenie atrakcyjności Starego Miasta ogromny wpływ wywiera obecny układ komunikacji kołowej, który stanowi jedną z głównych przeszkód utrudniających prawidłowy rozwój terenu objętego opracowaniem. Przebieg drogi krajowej przez centrum Starego Miasta i w oparciu o dwa istniejące mosty jest rozwiązaniem stwarzającym znaczną uciążliwość zarówno dla mieszkańców jak i użytkowników drogi. Zabytkowe przeprawy są zdecydowanie niewystarczające dla sprawnego prowadzenia ruchu ciężkich pojazdów. Mieszanie się ruchu tranzytowego i lokalnego powoduje szereg obciążeń do których należą m.in. zatłoczenie dróg i wydłużenie przejazdu, zmniejszenie bezpieczeństwa użytkowników dróg oraz mieszkańców, przyspieszone niszczenie infrastruktury i zabudowy, zwiększona emisja stresorów – spalin, hałasu i wibracji. W efekcie obszar starówki jest strefą mało przyjazną dla zamieszkiwania, ruchu pieszego oraz rozwoju funkcji o charakterze centrotwórczym.

Odwrócenie powyższych tendencji możliwe jest jedynie w drodze zdecydowanej rewaloryzacji struktury funkcjonalno-przestrzennej miasta oraz przebudowy układu komunikacyjnego. Istniejące przeszkody muszą zostać wyeliminowane, a naturalne atrakcje osadnicze Starego Miasta powinny być stymulowane aż do osiągnięcia poziomu równowagi i samopodtrzymywania.

PRZYJĘTE ROZWIĄZANIA

KOMUNIKACJA


Warunkiem niezbędnym dla realizacji sformułowanej idei jest gruntowna transformacja układu komunikacyjnego. Dopiero na tym nowym „szkielecie” można będzie w pełni kształtować odnowioną tkankę Starego Miasta wraz z właściwymi mu strukturami funkcjonalno-przestrzennymi.

Zasadniczym elementem kształtowania nowego układu drogowego jest wybudowanie obwodnicy miasta w ciągu drogi krajowej nr 29 i tym samym usunięcie niezwykle uciążliwego ruchu tranzytowego z obszarów zabudowanych. Koncepcja budowy obwodnicy od lat funkcjonuje w planach organów administracji (GDDKiA) a także stanowi żywotną potrzebę społeczności miasta (projekt obywatelski) i choć nie jest ona elementem niniejszego opracowania to doskonale wpisuje się w przyjęte założenia. Uruchomienie obwodnicy (wg jednego z analizowanych wariantów) zlikwiduje barierę stojącą na drodze rozwoju zabudowy Starego Miasta i ponownie otworzy tę przestrzeń dla jego mieszkańców.

Ze względu na zabytkowy charakter istniejących mostów oraz integrację odbudowywanej dzielnicy z północną częścią Krosna Odrzańskiego, wskazane jest również stworzenie trasy alternatywnej, zdecydowanie bliższej miastu aniżeli planowana obwodnica, w celu przejęcia lokalnego ruchu i właściwego połączenia Starego Miasta z regionem. W tym celu zaproponowano budowę trasy o klasie drogi zbiorczej wraz z drugą przeprawą mostową na Odrze okalającej Stare Miasto od wschodu i południowego wschodu. Tak ukształtowana sieć dróg pozwoli całkowicie wyeliminować ruch tranzytowy z terenu Starego Miasta, a jednocześnie obie części miasta będą bardziej zintegrowane.

Usunięcie ruchu tranzytowego z obszaru Starego Miasta pozwoli na zdecydowane zmniejszenie natężenia ruchu i uspokojenie komunikacji kołowej, a tym samym wzmocnienie ruchu rowerowego i pieszego. Zaproponowany układ dróg na terenie starówki opiera się w większości na historycznej siatce ulic, z niewielkimi korektami, szczególnie w rejonie rond wjazdowych zlokalizowanych przy historycznych mostach. Przebudowa układu drogowego daje możliwość wprowadzenia większej liczby ulic jednokierunkowych, szerszego stosowania historycznych nawierzchni, swobodniejszego kształtowania zieleni przyulicznej oraz elastyczniejszych rozwiązań parkingowych (parkowanie pojazdów odbywać się będzie w znacznej mierze w obrębie ulic).

Wszystko posłuży zwiększeniu atrakcyjności terenu Starego Miasta zarówno na płaszczyźnie estetycznej, jak również w sferze funkcjonalnej.

Szczególne znaczenie ma stworzenie strefy ruchu pieszego w rejonie Rynku, Zamku Piastowskiego i portu rzecznego na Odrze, gdzie większość ulic została wyłączona z komunikacji kołowej. To w tej strefie będą koncentrować się główne funkcje centrotwórcze, stanowiące o unikalnym charakterze starówki.

Bardzo istotnym uzupełnieniem jest zaproponowany system ciągów pieszych i pieszo-rowerowych pozwalający na bezpieczne poruszanie się w przestrzeni Starego Miasta. Układ ten zachęca do niezmotoryzowanych form poruszania się podkreślając lokalne atuty miejsca takie jak unikalne położenie oraz historyczny charakter miejsca. Główny ciąg pieszo-rowerowy zaplanowano wzdłuż Odry od istniejącej promenady poprzez obrzeża Osiedla Rybaki a następnie wzdłuż kanału Stara Odra do mostu Elizy. W najbardziej wysuniętym na zachód punkcie obszaru opracowania przewidziano budowę kładki pieszej prowadzącej do rezerwatu archeologicznego położonego po drugiej stronie kanału. Dodatkowo ważny ciąg pieszo-rowerowy przebiega od terenów rekreacyjnych przy Zamku Piastowskim poprzez ul. Wąską do kanału Stara Odra w rejonie mostu Elizy.

STRUKTURA FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNA

Należy dążyć do stworzenia wielofunkcyjnej miejskiej dzielnicy pełnej historycznych odniesień, zapewniającej jednocześnie właściwą obsługę komunikacyjną i komfort użytkowników przestrzeni. Istotą przedstawionej koncepcji jest stworzenie struktury miejskiej łączącej walory współczesnej architektury i rozwiązań technicznych z historycznym charakterem Starego Miasta, przy jednoczesnym podkreśleniu kontaktu z rzeką.

Zaproponowana zabudowa opiera się w większości na historycznej siatce ulic i pierwotnej parcelacji. Natomiast budynki nawiązują skalą i formą do dawnej zabudowy. W efekcie powstająca zabudowa winna przywrócić staromiejski klimat pierwotnego „serca miasta”.

Odtworzenie kwartałów zabudowy i zwiększenie liczby mieszkańców da podstawę do kształtowania przestrzeni, które będą funkcjonować o każdej porze dnia i roku. Historyczna scena miasta musi odzyskać swoich aktorów. Właśnie dlatego budowanie nowej tożsamości Starego Miasta należy zacząć od decyzji lokujących na tym terenie ważne obiekty centrotwórcze i jednocześnie uzupełniające obecny program funkcjonalny Krosna Odrzańskiego.

Naturalnym sercem powstającego zespołu jest rynek, skupiający wiele różnorodnych funkcji i cechujący się zwykle największą rozpoznawalnością w strukturze niemal każdego miasta.

Koncepcja zakłada zabudowę wschodniej pierzei rynku ogólnodostępnym obiektem użyteczności publicznej o wyróżniających się wartościach architektonicznych, który powinien stać się nową wizytówką miasta. To tutaj przewiduje się umiejscowienie m.in. wielofunkcyjnego centrum kultury z mediateką, salą koncertowo-konferencyjną, oranżerią i centrum informacji turystycznej. W połączeniu z programem Zamku i sąsiedztwem zabytkowego kościoła św. Jadwigi, obiekty te mają szansę stworzyć bogatą ofertę działalności, imprez i wydarzeń kulturalnych, kreując tym samym niepowtarzalną „przestrzeń ducha i umysłu”.

Z kolei teren od strony ul. Słonecznej do północnej pierzei rynku przeznaczono na zabudowę usługową z dopuszczeniem lokalizacji lokali mieszkalnych w części budynków, na najwyższych kondygnacjach. Ul. Ariańska o charakterze pasażu handlowego wraz z ul. Żymierskiego z parterami budynków o funkcji usługowej stanowi główną oś nowego układu.

Natomiast w północnej pierzei rynku, w miejscu historycznego ratusza, zlokalizowano galerię handlową. Dzięki temu publiczna funkcja wschodniej pierzei zostanie zrównoważona istotnym potencjałem ekonomicznym funkcji komercyjnych.

Dotychczasowy obiekt dworca i bazy PKS został usunięty z obrębu Starego Miasta, a w jego miejsce zaproponowano lokalizację przystanku wraz niezbędną infrastrukturą obsługi pasażerów (kasy, poczekalnia, zaplecze socjalne) zlokalizowane w rejonie nowego ronda przy ul. Ariańskiej. Dzięki temu mało atrakcyjna i terenochłonna funkcja ustąpi miejsca strukturom adekwatnym dla przestrzeni starówki, a jednocześnie teren opracowania nie zostanie pozbawiony komunikacji publicznej.

Innym filarem odnowionego centrum powinna stać się przystań turystyczna i ośrodek sportów wodnych. Ta nowa przestrzeń publiczna ma służyć wykorzystaniu walorów rekreacyjnych sąsiedztwa rzeki dla mieszkańców jak i turystów. W połączeniu z towarzyszącymi terenami usług w zakresie obsługi turystów i wodniaków stanowić będzie dodatkową wartość obszaru.

Tereny na zachód od ul. Marksa i ul. Wodnej przeznaczono w większości na funkcję zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczeniem usług towarzyszących ze szczególną preferencją usług związanych z obsługą ruchu turystycznego.

Obszar na wschód od ul. Wąskiej, obejmujący obecnie w większości zabudowę przemysłową, proponuje się przekształcić w teren zabudowy produkcyjnej i usługowej z dopuszczeniem adaptacji zabytkowych budynków poprzemysłowych na apartamenty mieszkalne o wyższym standardzie (lofty) i lokale biurowe. Granicą lokalizowania obiektów produkcyjnych stanie się ul. Lipowa w nowym przebiegu od ul. Bankowej do ul. Pocztowej. Powyższy obszar z inwestycjami o niskiej uciążliwości i z bardzo dobrym skomunikowaniem z nowym układem drogowym ma szansę stać się wartościowym fragmentem dzielnicy.

Cały obszar Starego Miasta otacza pierścień terenów zielonych z terenami sportowymi i rekreacyjnymi. Od strony nowej drogi zbiorczej znajduje się zieleń o funkcji izolacyjnej.

Widok zachodniej pierzei Rynku (ujęcie A.)
Widok od połudiowo-zachodniego narożnika Rynku (ujęcie C.)
Widok od północno-wschodniego narożnika Rynku (ujęcie B.)
Widok ul. Żymierskiego od strony nowego ronda przy Moście Elizy (ujęcie D.)
Widok wschodniej pierzei Rynku (ujęcie E.)
RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl