Konkurs architektoniczno urbanistyczny na opracowanie koncepcji programowo-przestrzennej (Starego Miasta) w Krośnie Odrzańskim.
II Nagroda

<<< powrót
  • Autorska Pracownia Architektoniczna Paweł Szumigała
Skład zespołu:
  •  

1. Główne założenia ideowe

Założenia ideowe dotyczące rewitalizacji Starego Miasta w Krośnie Odrzańskim stanowią kontynuację i rozwinięcie postulatów określonych w wytycznych historycznych, konserwatorskich i urbanistycznych. Do najważniejszych celów koncepcji należy zaliczyć przywrócenie roli Starego Miasta, jako wielofunkcyjnego centrum, odtworzenie dawnego układu przestrzennego, jego skali i klimatu oraz harmonijne zespolenie z istniejącym środowiskiem naturalnym. Zadaniem projektantów było odtworzenie utraconych wartości kulturowych i historycznych a jednocześnie zapewnienie zrównoważonego rozwoju tej części miasta, poprzez przywrócenie lub uzupełnienie jego podstawowych funkcji.

Istotnym zagadnieniem było także umiejętne zespolenie przestrzenno-funkcjonalne części staromiejskiej z pozostałymi fragmentami tkanki miejskiej. Ze względu na specyficzne uwarunkowania topograficzne, krajobrazowe oraz urbanistyczno – architektoniczne, Stare Miasto ma istotne znaczenie dla kształtowania wizerunku Krosna Odrzańskiego nie tylko w skali gminy, ale i powiatu. Może mieć również duży wpływ na poczucie tożsamości i identyfikacji lokalnej społeczności, jakość życia i standard zamieszkiwania a w dłuższej perspektywie rozwój społeczno - gospodarczy.

2. Układ przestrzenny, kompozycja

Jednym z podstawowych zadań projektowych jest konieczność odtworzenia dawnej kompozycji urbanistycznej - przywrócenie zwartego charakteru miasta sprzężonego z istniejącym środowiskiem naturalnym. W koncepcji rewitalizacji wykorzystano stworzony w przeszłości model zabudowy. Zaproponowano odtworzenie historycznego układu przestrzennego przez zaakcentowanie najważniejszych przestrzeni publicznych - układu placów i ulic. Celem projektantów, było harmonijnie wpisanie zespołu urbanistycznego w naturalne otoczenie oraz zaakcentowanie zróżnicowanej topografii terenu - wyjątkowych walorów krajobrazowych. Głównym elementem kompozycji w proponowanej koncepcji pozostaje rynek z przyległymi kwartałami, kościołem parafialnym oraz zamkiem. Rynek stanowi centrum i najważniejszą przestrzeń publiczną tej części miasta. W planowanym, hierarchicznym układzie przestrzeni wyróżniono wnętrza urbanistyczne o zróżnicowanej skali i znaczeniu – plac zamkowy, pl. Wolności, pl. B. Prusa (plac klasztorny) oraz plac przy ul. Bankowej. Projektowana, zwarta zabudowa pozwoliła na stworzenie interesujących sekwencji przestrzeni. Układy te w wybranych fragmentach połączono ze strefą zewnętrzną (peryferyjną) - nadrzecznymi bulwarami. W formowaniu układu przestrzennego przyjęto zasadę różnicowania wysokości poszczególnych stref.

Dominantą założenia pozostaje bryła kościoła farnego. W jego najbliższym otoczeniu przewidziano też najwyższe budynki o wysokości do 3,5 kondygnacji. Niższe obiekty zaprojektowano przy ulicach lokalnych i gospodarczych, a najmniejsze we wnętrzach kwartałów. Wysokość budynków maleje w strefie zewnętrznej do 2,5 i 1,5 kondygnacji.

Dominują budynki w układzie kalenicowym, zgodnie z zachowaną zabudową i przekazem ikonograficznym. W planie wyróżniono elementy zabudowy o specjalnym znaczeniu dla kompozycji całego zespołu. Zaakcentowano punkty formalnie ważne (narożniki ) i pierzeje, które powinny odgrywać specjalną rolę w kształtowaniu wizerunku poszczególnych fragmentów założenia. Zaproponowano wyraźną ekspozycję zespołu zamkowego, który oddzielono od miasta wolną przestrzenią z podkreśleniem szańców i terenów zielonych. Przewidziano przeniesienie pomnika w strefę zamkową przy ul. Słonecznej. Reprezentacyjny charakter tej części miasta stwarza dogodne warunki dla jego ekspozycji a dodatkowo sprzyja organizacji okolicznościowych uroczystości i spotkań mieszkańców. W kompozycji przestrzeni uwzględniono zachowanie obiektów wpisanych do rejestru zabytków. W koncepcji rewaloryzacji zaproponowano między innymi wprowadzenie nowych funkcji w parterach zabudowy przeznaczonej do zachowania. Podjęto próbę zharmonizowania nowej zabudowy z historyczną (skala zabudowy, elewacje, materiał i faktura). Ponadto przewidziano odtworzenie - odbudowę obiektów o szczególnych wartościach kulturowych i historycznych (np. ratusz).

Zaproponowano uczytelnienie przebiegu murów obronnych oraz fortyfikacji ziemnych.

Wzięto pod uwagę możliwość ekspozycji zachowanych - najbardziej wartościowych reliktów odsłoniętych podczas badań archeologicznych. Obiekty te powinny być przywracane miastu – stanowią atrakcję turystyczną i wzbogacają w tym zakresie ofertę miasta. Dopełnienie kompozycji stanowią istniejące i projektowane układy zieleni tworzące otulinę starego miasta.

3. Struktura zabudowy

Wprowadzanie nowej zabudowy przewiduje odtworzenie pierzei obudowujących przestrzenie publiczne, place i ciągi uliczne. Projektowane budynki mają charakter współczesnej, zwartej i wielofunkcyjnej zabudowy śródmiejskiej. W projekcie uwzględniono zalecenia konserwatorskie dotyczące wysokości zabudowy, kształtu dachów oraz podziałów elewacyjnych wg zachowanego podziału katastralnego i historycznych linii zabudowy.

W efekcie rozplanowania nowych kwartałów stworzono dodatkowe powiązania komunikacyjne pomiędzy ulicami Walki Młodych, K. Marksa a także K. Marksa i Ariańską. W większości kwartałów zaproponowano podobny model zabudowy. Dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych przewidziano wysokość do dwóch kondygnacji z wysokim dachem, dobudowanym naziemnym garażem bez możliwości realizacji odrębnych wolnostojących obiektów kubaturowych na działce. Z kolei budynki wielorodzinne zaplanowano, jako trzy kondygnacyjne z wysokimi dachami częściowo mansardowymi (strefa rynku głównego). W koncepcji połączono historyczne działki w jednolite funkcjonalnie posesje i przedstawiono ich dawny podział w kompozycji elewacji frontowych. Zgodnie z zaleceniami w elewacjach dominuje artykulacja wertykalna. Z uwagi na charakter zalewowy obszaru Starego Miasta, zrezygnowano z kondygnacji podziemnych (piwnic). Zaprojektowano wielopoziomowe garaże wbudowane w budynki zasadnicze z wjazdami od wnętrza kwartałów. Pozostałe miejsca postojowe zaprojektowano na dziedzińcach. Kolorystyka budynków jest stonowana i ograniczona do naturalnych, jasnych kolorów. Do pokrycia dachów zastosowano materiały drobnowymiarowe o zbliżonej fakturze i kolorystyce (dachówka ceramiczna).

4. Rozwiązania funkcjonalne

Celem opracowania powinno być umożliwienie działań inwestycyjnych na terenie Starego Miasta dla przywrócenia mu roli wielofunkcyjnego centrum oraz dostosowanie istniejącego zagospodarowania, a w szczególności zabytków, do nowego programu i potrzeb mieszkańców. Ze względu na specyficzne powiązania i zależności pomiędzy częścią historyczną a nowym centrum Krosna Odrzańskiego, istnieje konieczność zmiany programu zespołu staromiejskiego. Z uwagi na wyjątkowy charakter i walory tej części miasta, preferowany jest rozwój funkcji związanych z turystyką, kulturą, usługami, mieszkalnictwem a w mniejszym zakresie z administracją i biznesem. W odbudowanych kwartałach a także w zabudowie uzupełniającej, zakłada się realizację budynków mieszkalnych jedno i wielorodzinnych uzupełnionych lokalami komercyjnymi. W ramach nowych kompleksów zabudowy mieszkaniowej, planowana jest realizacja wielopoziomowych parkingów. Maja być one dostępne dla mieszkańców a częściowo także dla osób z zewnątrz. Projekt przewiduje koncentrację handlu i usług w rynku, przy placach (plac Wolności, B. Prusa) i głównych ulicach. Ponadto proponuje się organizację specjalistycznych targowisk miejskich (rybnych, rękodzielniczych i innych), festynów, festiwali nawiązujących do tradycji i historii tych miejsc. Organizowane w różnych porach roku imprezy mogą być magnesem dla mieszkańców miasta, regionu i turystów. Po odtworzeniu ratusza czy starostwa postuluje się ich przeznaczenie na funkcje administracyjne. Po przeprowadzeniu restauracji zespołu zamkowego, istnieje możliwość wprowadzenia funkcji związanych z kulturą, turystyką lub gastronomią. Projekt zakłada aktywizację terenów nadwodnych (budowa przystani dla małych jednostek pływających, reaktywacja kąpielisk i dopuszczenie indywidualnego korzystania z akwenu Starej Odry).

W strefach przyległych do rzeki i kanałów proponuje się wprowadzenie funkcji rekreacyjnych (marina) i usług hotelowych. Ponadto postuluje się wyznaczenie tras spacerowych dla mieszkańców, szlaków turystycznych i ścieżek rowerowych (promenada i bulwary). Ważnym uzupełnieniem wymienionych funkcji będzie strefa dworca autobusowego. Proponowana jest jego przebudowa, reorganizacja ruchu oraz stworzenie dodatkowych miejsc postojowych na styku ze strefą zamkową (stanowiska dla autobusów turystycznych i samochodów osobowych).

5. Komunikacja

Rozwiązania komunikacyjne zostały oparte na istniejącym przebiegu drogi krajowej oraz systemie dróg wewnętrznych zbliżonym do układu historycznego. W pracy konkursowej uznano, że zachowanie istniejącego, głównego ciągu komunikacyjnego północ - południe ( droga krajowa ) w obecnym kształcie jedynie z niewielkimi korektami wraz z drugim równoległym, istniejącym połączeniem północ-południe, które stanowią ul. Karola Marksa i Walki Młodych, pozwala w obecnych realiach komunikacyjnych na większa swobodę segregowania, wariantowania i sterowania ruchem kołowym w strefie śródmieścia. Taki podwójny układ dróg północ – południe, umożliwia w dowolnym momencie rozdzielenie kierunków ruchu, poprzez przypisanie danego kierunku ruchu do danej ulicy. Pozwala to, na czasowe lub stałe ograniczenie intensywności ruchu w strefie placu głównego a w razie potrzeby na zupełne wyłączenie tego ruch, gdyż każda z tych dróg, może przejąć cały ruch dwukierunkowy. System pozostałych dróg z wymaganymi korektami i zaproponowanymi uzupełnieniami połączeń, zapewnia skomunikowanie całego obszaru śródmieścia. Ponadto proponuje się wprowadzenie zsynchronizowanego systemu sterowania ruchem kołowym za pomocą sygnalizacji świetlnej oraz dynamicznie sterowanym systemem oznaczeń drogowych (szczególnie z zakresie zmian kierunków ruchu). W celu poprawy funkcjonowania systemu komunikacyjnego proponuje się, aby większość ulic wewnętrznych, przyjęła wyłącznie ruch jednokierunkowy w układzie pętli ósemkowej. System ruchu jednokierunkowego usprawnia i uspokaja ruch szczególnie w strefach placów i przestrzeni publicznych oraz wpływa korzystnie na zwiększenie liczby miejsc parkowania wzdłuż ulic na drugim niewykorzystanym pasie ruchu. Powyższe zabiegi będą wpływać korzystnie na poziom bezpieczeństwa w tym rejonie miasta.

Parkowanie: Projektowany system parkowania składa się z kilku obiektów parkingów wielopoziomowych (oznaczonych na planszach symbolem PW), które zlokalizowano w pierzejach kwartałów zabudowy w strefie centralnej oraz parkingów powierzchniowych: przypisanych do wnętrz kwartałów, do przestrzeni placów oraz zlokalizowanych przy ulicach. Proponuje się również wprowadzenie globalnego i dynamicznego system informacji wizualnej o wolnych miejscach parkowania w poszczególnych budynkach parkingów wielopoziomowych oraz strefach parkowania. Największy parking wielopoziomowy został zlokalizowany w pobliżu dworca autobusowego i zamku w północnej części śródmieścia, który zapewnia również obsługę potrzeb parkingowych dla turystów, podróżnych i mieszkańców. Natomiast parking dla autokarów przewidziano na placu manewrowym dworca autobusowego od strony zamku.

Komunikacja publiczna i transport osobowy: Zaproponowano nową lokalizację budynku dworca autobusowego wewnątrz kwartału z nieznaczną korektą funkcjonalno-przestrzenną placu manewrowego.

Wprowadzono podjazd dla taksówek i indywidualnego transportu osobowego pod nowy budynek dworca autobusowego od strony zadaszonego, północnego wejścia do budynku dworca. Ze względów funkcjonalnych, dokonano adaptacji istniejącego systemu przystanków komunikacji publicznej i w pracy konkursowej nie wprowadzono w tym zakresie istotnych zmian.

Lokalizacje postojów taksówek, przewidziano w rejonie dworca autobusowego oraz w rejonach placów w zależności od istniejącego zapotrzebowania. W strefie obrzeżnej – nadwodnej przewiduje się stworzenie ścieżek rowerowych i ciągów spacerowych (bulwar, promenada).

6. Zieleń

Projektowany system zieleni oparty jest w głównej mierze na obwodowym układzie zadrzewień usytuowanych wzdłuż i na wałach przeciwpowodziowych oraz w postaci enklaw i skupisk zieleni wysokiej w wybranych przestrzeniach publicznych – placach oraz wewnątrz kwartałów zabudowy. Zieleń w rejonie wałów przeciwpowodziowych ma charakter alei i bulwarów związanych ze strefą brzegową i oprócz funkcji rekreacyjno-wypoczynkowej ma służyć, jako miejsca ekspozycji widoków z półwyspu ( punkty widokowe ) oraz stanowić uzupełnienie i podbudowę panoram w kierunku półwyspu ( na śródmieście ). W celu wzmocnienia głównej osi kompozycyjnej układu urbanistycznego tego fragmentu miasta, zaproponowano również ciąg zadrzewień przyulicznych na drodze krajowej od rynku (placu św. Jadwigi Śląskiej) w kierunku południowym. Również na płycie głównego placu zaproponowano elementy zieleni. Jest to mobilny system donic – skrzyń z nasadzeniami w postaci małych i średniej wielkości drzew i krzewów, który pozwala na organizowanie przestrzeni placu dla potrzeb okazjonalnych i sezonowych imprez. Uzupełnienie systemu zieleni stanowi zieleń przydomowa i związana z obiektami użyteczności publicznej - zamek oraz terenami sportu – stadion, przystań wodna – marina. Ochronie podlegają zespoły zieleni przy bulwarze Jana Pawła II, ul. Bankowej (teren po dawnym kościele ewangelickim) i zieleń na placu Bolesława Prusa. Zaleca się zachowanie wartościowej zieleni we wnętrzach kwartałów nowej zabudowy, a do czasu zapotrzebowania na cele zgodne z planem należy zachować zieleń na placu przed kościołem p.w. św. Jadwigi.

7. Koncepcja zagospodarowania placu św. Jadwigi

Koncepcja zagospodarowania placu Św. Jadwigi Śląskiej zakłada przywrócenie świetności najważniejszej przestrzeni publicznej w Krośnie Odrzańskim. Zaproponowanie funkcji usługowej w otaczającej zabudowie, wydzielenie strefy pieszej i jezdnej, odtworzenie historycznej fontanny oraz wprowadzenie urządzonej zieleni i elementów małej architektury krajobrazu ma na celu przemianę obecnego placu w przyjazną przestrzeń o charakterze integrującym. Historyczny zarys Placu Św. Jadwigi Śląskiej został zaakcentowany poprzez nową nawierzchnię. Wzór posadzki wykonany ze starego bruku jest wynikiem przedłużenia granic nieregularnych działek w kwartałach otaczających plac. Wypełnienie tworzą kostki granitowe w 3 odcieniach szarości. Strefa piesza oddzielona została od przebiegającej tu drogi za pomocą słupków a w północnym i południowym jej fragmencie zaproponowano miejsca parkingowe.

Utworzona od podstaw przestrzeń publiczna zyskała całkowicie nowe wyposażenie.

Na osi z Kościołem Św. Jadwigi odtworzona została historyczna fontanna stanowiąca centralny element placu. Zaprojektowane detale są mobilne i umożliwiają różnorodną kreację tej przestrzeni publicznej w zależności od potrzeb użytkowników. Dobór elementów małej architektury uwzględnia historyczną i kulturową rangę i prestiż tej części miasta. Dla wypoczynku i relaksu zaproponowano trzy formy siedzisk zbudowanych z drewna i ocynkowanych, stalowych elementów. Aby wprowadzić zieleń w ten silnie zurbanizowany fragment Krosna Odrzańskiego zdecydowano się na drzewa i krzewy w stalowych pojemnikach, na których powtórzono detal występujący na obudowie basenu fontanny. Dla codziennego wykorzystania tego obszaru zaproponowano swobodny układ siedzisk i roślinności gdzie utworzone są swego rodzaju zakątki wypoczynku.

Organizacja imprez masowych i oficjalnych uroczystości wymaga jak największej ilości wolnej przestrzeni, którą uzyskać można poprzez ustawienie wszystkich przenośnych elementów wzdłuż dłuższego boku placu. Uzupełnieniem wyposażenia są lampy usytuowane wzdłuż drogi, oświetlenie umieszczone w nawierzchni strefy pieszej, stalowe pojemniki na śmieci oraz urządzona zieleń w pojemnikach jak i zimozielone nasadzenia wzdłuż wschodniej pierzei zabudowy. Wprowadzone zmiany przyczynią się do aktywizacji i przekształcenia dzisiejszego Placu Św. Jadwigi Śląskiej w atrakcyjną funkcjonalnie, programowo i architektonicznie przestrzeń publiczną.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl