Konkurs na opracowanie koncepcji programowo-przestrzennej budowy cmentarza komunalnego przy ulicy Dukielskiej w Gorlicach
Projekt konkursowy

<<< powrót
  • decreto group
Skład zespołu:
  • arch. Wojciech Haluch  
  • arch. Tomasz Szczepanik  
  •  
  • współpraca:  
  •  
  • arch. Jacek Michalik ( wizualizacje)  
  • arch. krajobrazu Marcin Rurarz ( zieleń)  
  •  
  •  
  • http://www.decretogroup.pl/ 

I. WSTĘP

Cmentarz to przestrzeń która powinna kojarzyć się nam ludziom żyjącym z czymś miłym, przyjemnym, gdzie chętnie przebywamy, gdzie dobrze się czujemy. Powinno być to miejsce wyizolowane od świata zewnętrznego, pozwalające skupić myśli sprzyjające nawiązywaniu duchowego kontaktu z bliskimi osobami które odwiedzamy. Cmentarze to również ogrody krajobrazowe powszechnie dostępne i uczęszczane miejsce zachęcające do spacerów, które poprzez połączenie natury z architekturą działają na wyobraźnie i wprowadzają w świat zadumy i wyciszenia.

II. ROZWIĄZANIA URBANISTYCZNE-ARCHITEKTONICZNE.

Głównymi elementami które narzuciły tok komponowania przestrzeni stały się osie ulicy dukielskiej. Oś najazdu od centrum Gorlic oraz oś najazdu od Dukli przecina się dokładnie w miejscu odwiertu górniczego. Miejsce to stało się wytyczną do dalszego kształtowania przestrzeni cmentarza.
Kierunek osi ulicy dukielskiej został wykorzystany jako kierunek głównej osi kompozycyjnej cmentarza (aleja Główna – Zasłużonych). Do głównej osi zostały ukształtowane równolegle oraz prostopadle pozostałe kierunki.

Linia zabudowy kwartałów w przestrzeni cmentarza jest kontynuacją linii zabudowy mieszkaniowej przy ulicy Dukielskiej. Układ taki czytelnie wpisuje się w istniejącą siatkę urbanistyczną, jest czysty i spójny. Dodatkowo powoduje maksymalne wykorzystanie przestrzeni cmentarza pod miejsca grzebalne. Struktura kwartałów w maksymalnym stopniu ułatwia komunikowanie się po cmentarzu.

Układ cmentarza został przystosowany do obsługi komunikacyjnej. Wjazd na parking główny został zlokalizowany od strony północnej założenia (ul. Dukielska). Takie rozwiązanie pozwoliło na uniknięcie kolizji z projektowaną obwodnicą oraz minimalizuje koszty wykonania podłączeń komunikacyjnych do czasu budowy obwodnicy. Przy parkingu głównym zlokalizowane zostało wejście główne na cmentarz wyposażone w plac wejściowy oraz bramę wykonaną z elementów betonowych nadających powagi odwiedzanego miejsca.

Dodatkowo zostało zlokalizowane wejście boczne które prowadzi nas w miejsce przecięcia się osi ulicy Dukielskiej (miejsce odwiertu). Miejsce to przybrało nazwę „Wieczny Znicz”. Jest to element smugi światła skierowany w kierunku nieba. Światło jest symbolem wieczności, niematerialności, świętości co w pełni „rozświetla” miejsce w którym się znajdujemy. Jest to znak rozpoznawczy cmentarza, „pomnik”, charakterystyczny element, dominanta przy najeździe z wszystkich kierunków.

Wejście główne na cmentarz zlokalizowane zostało we wschodniej części założenia po prawej stronie nowoprojektowanej obwodnicy miasta. W celu uniknięcia kolizji pieszych, czy też konduktu żałobnego z ruchem obwodnicy w projekcie zaproponowano wykonanie kładki pieszo-jezdnej ( II etap). Takie rozwiązanie pozwoli na czytelne oraz proste przejście nad projektowaną obwodnicą. Do czasu budowy obwodnicy proponuje się kontynuację alei w miejscu kładki.

Kaplica Głowna wraz z funkcjami towarzyszącymi został zlokalizowana na domknięciu głównej alei od strony północno - zachodniej. Kaplica Główna oraz dom przedpogrzebowy wyposażony w kaplicę boczną oraz część administracyjną zyskał formę jedno kubaturowego obiektu. Budynek zlokalizowany został w najwyższej części założenia co wzmacnia jego pozycję w terenie i nadaje powagi.

Układ urbanistyczny budynku czytelnie wpisuje się w strukturę istniejącej zabudowy. Jedynie Kaplica Główna jako element dominujący zwraca się w stronę Wiecznego Znicza. Rozwiązanie to ma na celu wytrącenie dominującego elementu z czytelnej kompozycji co dodatkowo wzmocni jego pozycję, bardziej zaakcentuje bryłę kaplicy.

Przed budynkiem Kaplicy Głównej zaproponowany został plac łączący wszystkie aleje z którego możemy dostać się również do Kaplicy Bocznej i sal pożegnań. Z placu tego dostajemy się na szereg alei które są usytuowane prostopadle oraz równolegle do placu. Jedynie aleje z urnami usytuowane są pod kątem.

W północnej części założenia zaproponowano zieleń urządzoną – park. Oprócz wejścia głównego oraz bocznego zaprojektowano jeszcze 5 wejść pomocniczych (wjazd administracyjny z dostawa zwłok, wjazdy techniczne itd.). Aleja główna (Zasłużonych) od budynku Kaplicy schodzi w dół zgodnie z aktualnym pochyleniem terenu i prowadzi nas w kierunku kładki nad projektowaną obwodnicą, po czym mijamy plac wejściowy. Kolejnym elementem na drodze jest niewielki nasyp nad ciekiem wodnym. Domknięciem aleii głównej jest dominanta w formie podwyższonego placu, który w projekcie przybrał nazwę placu zadumy. Plac ten to najbardziej oddalone miejsce od parkingów oraz placów. Zaciszne miejsce sprzyja kontemplacji, rozmyślania. Wyposażony w pomnik który w projekcie przybrał formę drzew (wierzby płaczące). Symboliczne podejście do pomnika znajduje uzasadnienie w kontynuacji układu zieleni.

Wejścia techniczne od strony ulicy Zbożowej oraz od strony południowo – zachodniej parku dodatkowo zostało wyposażone w miejsca postojowe oraz miejsce gromadzenia odpadów stałych. Każdy kwartał wyposażony jest w pojemniki na śmieci. Śmieci te następnie przewożone są przez służby porządkowe cmentarza do śmietników. Zamknięta przestrzeń śmietników z dostępem wyłącznie dla samochodów porządkowych została ukryta w zieleni.

Toalety zaproponowane zostały wyłącznie na terenie budynku Kaplicy Głównej. W pozostałej części cmentarza zaproponowano system toalet przenośnych (toi -toi). System ten został ukryty w specjalnie zaprojektowanych obudowach.

Punkty poboru wody zaprojektowane zostały modułowo w narożnikach kwartałów grzebalnych.

Odprowadzenie wód opadowych odbywa się przez szereg koryt odwadniających. Poszczególne zlewnie powierzchniowe ukierunkowane są w spadkach w sposób umożliwiający odprowadzenie wody do zbiorników retencyjnych wyposażonych w separatory. Woda gromadzona w zbiornikach retencyjnych może zostać wykorzystana do nawadniania powierzchni zielonych w okresie letnim.

III. ARCHITEKTURA OBIEKTU

Budynek Kapilcy Głównej i domu przedpogrzebowego został usytuowany w północno-zachodniej części działki przeznaczonej pod inwestycję, zgodnie z wypisem i wyrysem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Kaplica Główna usytuowana została na osi widokowej na Wieczny Znicz, symbol wieczności.Umiejscowienie budynku w najwyższym punkcie ma na celu uzyskanie efektu dominacji w terenie.

Wejście główne zlokalizowane zostało na zakończeniu osi głównej. Przeszklenie dwóch elewacji szczytowych jak również podcięcie jednej z nich nadaje lekkości. Strzelisty wygląd Kaplicy z lekkim pochyleniem nadaje powagi. W nawiązaniu do architektury regionalnej zastosowano gont drewniany jako okładzinę elewacyjną. Wnętrze kaplicy to surowa przestrzeń która uzupełniona została regionalnymi detalami w konstrukcji takimi jak kleszcze z drewna klejonego. Ołtarz główny wykonany z drewna na tle szklanej fasady. Takie rozwiązanie pozwala na stworzenie zupełnie nowego spojrzenia na obiekt sakralny. Integruje wnętrze z zewnętrzem. W ten sposób zyskujemy naturalny obraz ołtarza uzależniony od pory roku. „Ubogi” wystrój wnętrza Kaplicy Głównej oddaje powagę i doniosłość ceremonii, tworzy nastrój spokoju, ciszy i skupienia.

Widok z Kaplicy przez przeszklenie pokazuje nam drzewa- symbol cyklu natury, wiecznego odradzania. Drzewo staje się potwierdzeniem istnienia i życia, nigdy nie umiera, jego funkcje życiowe mogą pozostawać przez jakiś czas utajone, ale zawsze się w końcu ujawniają. Poprzez estetyczną powściągliwość uzyskujemy nastój przejścia pomiędzy doczesnością i „ ostatecznością”.

Budynek przedpogrzebowy z administracją stanowi integralną część całego obiektu. Został zlokalizowany w północno-wschodniej części założenia kubaturowego. Wejście główne do tej części obiektu również odbywa się od strony południowo – zachodniej jak w Kaplicy Głównej jednak lekkie odsunięcie od osi alei głównej odzwierciedla rangę pomieszczeń. W strefie tej znajdują się wejścia do Kaplicy Bocznej, sal pożegnań oraz toalet.

Wnętrza Kaplicy Bocznej również utrzymane w estetycznej kolorystyce białych ścian oświetlone rozproszonym światłem wpadającym poprzez świetlik dachowy nadają powagi wprowadzają w zadumę i skupienie. Ołtarz Kaplicy umieszczony został na tle betonowej ściany i „wijącego” się drzewa. Zestawienie tych dwóch elementów dowodzi powagi ceremonii jak również długowieczności.

Wejście do części administracji znajduje się w poziomie przyziemia od strony ulicy Dukielskiej, natomiast wejścia i wjazdy do strefy technicznej tj. prosektorium, dostawa zwłok zostały ukryte za budynkiem w przyziemiu, oraz dodatkowo oddzielone bramą. W przyziemiu zostały również przewidziane pomieszczenia dla kwiaciarni czy siedziby firmy pogrzebowej.

Transport trumny lub ciała to optymalna droga uzyskana w tak skomplikowanym terenie o zróżnicowanych spadkach terenu. Trumna (ciało) dostarczana jest od strony wejścia technicznego. Tam po zarejestrowaniu trafia do chłodni lub bezpośrednio za pomocą windy zostaje przetransportowana na kondygnację parteru. W zależności od potrzeb trafia bezpośrednio do sal pożegnań lub do kaplicy nie powodując w żaden sposób kolizji z uczestnikami ceremonii pogrzebowych. Jeśli natomiast mamy do czynienia z ciałem przeznaczonym do sekcji zwłok lub wówczas po rejestracji ciało transportowane jest do prosektorium.

Uwzględniając szczególny charakter projektowanego obiektu, głownie ze względu na przewidzianą w nim funkcje oraz mistyczny wymiar i podniosłość wydarzenia jakim jest ostatnia droga zmarłego zaproponowana forma budynku jest formą łagodnego przejścia ze strefy profanum do strefy świetości – sacrum.

Architektura budynków celowo pozbawiona jest symboliki przypisanej określonym religiom, odwołując się do symboliki uniwersalnej wielokulturowej, obecnej we wielu religiach. Kaplica Głowna została pokryta drewnianym gontem – drewno symbol drabiny do nieba. Elewacje szczytowe w pełni transparentne pozwalające na bezkolizyjny wgląd i dostęp do strefy sacrum. Wręcz zapraszające i zachęcające do wejścia i zagłębienia się w zadumie i oddaniu się modlitwie. Elewacje budynku przedpogrzebowego utrzymane sa w kolorystyce surowego betonu oddającego powagę i doniosłość. Pionowe podziały oraz szklenia nadają spokojny rytm i nawiązują do równie spokojnego układu całego założenia cmentarnego.

IV. ARCHITEKTURA ZIELENI:

Głównym zamierzeniem koncepcji było stworzenie układu kompozycyjnego z poszanowaniem i maksymalnym wykorzystaniem naturalnych warunków topograficznych terenu. Mając na względzie szczególny rodzaj miejsca wymagający zachowania powagi i godności zaproponowaliśmy oddzielenie terenu cmentarza od głównych ulic i zabudowy zielenią buforową – lipami które dodatkowo symbolizują łagodność i są symbolem domowego ogniska.

W części północno zachodniej umiejscowiony został park ogólnodostępny stanowiący jednocześnie odgrodzenie istniejącej zabudowy jak również część rekreacyjno spacerową całego założenia.
Głowna aleja została zasadzona drzewami o regularnym rytmie, drzewa te kierunkują i skupiają uwagę w dwóch kierunkach, kierunku północno zachodnim w miejsce lokalizacji Kaplicy Głownej jak również w kierunku południowo- wschodnim w miejsce Placu Zadumy, gdzie zostały umiejscowione pomniki z płaczących wierzb. Symbolizują one smutek i żałobę.

Natomiast po przeciwnej stronie głownej osi za Główna Kaplicą nasadzone zostały brzozy symbol osi świata jak również symbol wiosny i początku. Brzozy umiejscowione są na tle świerków które od wieków sa symbolem wytrwałości i wewnętrznej siły. Zestawienie tych dwóch symboli: początku i wieczności symbolizuja trwałość życia ciałą ludzkiego za życia jak i duszy po śmierci.
Symbolem mocy i siły jest również dąb, który został zaproponowany za zwieńczeniu Alei Wieczności jak również w kilku miejscach na całym obszarze cmentarza, służąc jako dominanty w terenie i punkty orientacyjne dla odwiedzających cmentarz.

Miejsce cieku wodnego zostało zasadzone niską zielenią łęgową oraz dowolnie rozmieszczonymi akcentami drzew, które skutecznie uniemożliwiają poruszanie się wtym terenie zgodnie z założeniami planu miejscowego. Miejsca gromadzenia odpadów zostały obsadzone niska zielenią, w ten sposób swoja funkcja nie zakłócają harmonii na terenie całego założenia cmentarnego.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl