Konkurs na opracowanie koncepcji architektoniczno-urbanistycznej zintegrowanego bloku operacyjnego 4 Wojskowego Szpitala Klinicznego z P SP ZOZ we Wrocławiu
Wyróżnienie

<<< powrót
  • Orts-Trullenque Arquitectos S.L.P. - Hiszpania
Skład zespołu:
  • Architekt Marta Orts Herrón  
  • Architekt Carlos Trullenque Juan  
  •  
  • Zespol projektowy:  
  • Architekt Carlos Nieto Cid  
  • Architekt Magdalena Domoslawska  
  •  
  • Konsultacja:  
  • dr med. Romón Trullenque 

ZINTEGROWANY BLOK OPERACYJNY (ZBO): PRZESŁANKI FUNKCJONALNE

Architektura obiektów służby zdrowia jest w dużej mierze wynikiem aktualnych wymagań funkcjonalnych i przestrzennych, jak również przyszłych potrzeb i tendencji w projektowaniu tego typu obiektów, a w szczególności związanych z leczeniem operacyjnym. Ten sposób myślenia winien stanowić punkt wyjścia dla projektu ZBO, dlatego też warto by zwrócić uwagę na niektóre zasadnicze aspekty funkcjonalne:
- optymalizacja zasobów ludzkich i przestrzennych
- efektywne i czytelne rozplanowanie przestrzeni medycznych: obszar sterylny, czysty i brudny
- strefowanie pomieszczeń w zależności od sposobu ich użytkowania (strefy: wejściowa, zabiegowa, personelu medycznego, magazynowa, pomieszczeń obsługujących, itp.)
- centralizacja zarówno dostaw, jak i ciągu “brudnego” mająca na celu usprawnienie ich obsługi
- wielofunkcyjność przestrzeni operacyjnych wyrażająca się w jednorodności sal operacyjnych, pozwalającej uniknąć ich przyporządkowania konkretnym specjalnościom, osiągając w ten sposób
- łatwość w programowaniu interwencji chirurgicznych, a także zwiększając wydajność bloku operacyjnego
- centralizacja i kontrola dostępu poprzez właściwą lokalizację śluz i urządzeń do przekładania pacjenta
- czytelne wyznaczenie ciągów komunikacyjnych pacjenta, personelu medycznego, osób trzecich, materiału oraz odpadów, a także jasne określenie poszczególnych stref dostępu
- sprawność systemu komunikacyjnego we wszystkich jego aspektach: optymalizacja przemieszczania się personelu medycznego, automatyzacja systemu dostaw oraz koncentracja przepływu materiału brudnego i odpadów
- usprawnienie systemu kontroli i identyfikacji materiału, zarówno jednorazowego użytku, jak i materiału poddawanego inwentaryzacji, poprzez zastosowanie systemów poczty pneumatycznej
umożliwienie wprowadzania do użytku nowych technologii i nowego wyposażenia w miarę rozwoju technologicznego medycyny i metod operacyjnych
- humanizacja architektury szpitalnej (“terapia architekturą”) jako podstawa w procesie leczenia chorych i zasadniczy czynnik wpływający na wydajność pracy i komfort personelu medycznego

PRZYPADEK 4 WOJSKOWEGO SZPITALA KLINICZNEGO Z POLIKLINIKĄ WE WROCŁAWIU (4WSK)

Rozbudowa istniejącego zespołu szpitalnego o nowy budynek ZBO stawia następujące wyzwania:
- koncentracja i optymalizacja połączeń pomiędzy ZBO i zespołem szpitalnym
- zagwarantowanie dwoistości relacji opartej na zależności i autonomii ZBO w stosunku do pozostałych oddziałów szpitala

Do których dochodzą, w przypadku 4WSK we Wrocławiu, następujące zagadnienia:
- chłonność terenu: uwarunkowania przestrzenne terenu lokalizacji oraz pionowe rozczłonkowanie funkcji w przypadku budynku będącego przedmiotem niniejszego konkursu
- reprezentacyjny charakter nowego obiektu w jego kontekście fizycznym, miejskim, społecznym i medycznym
- strategiczny wymiar projektu w kontekście specjalizacji szpitala w leczeniu chorób cywilizacyjnych

SCHEMAT FUNKCJONALNY I POSZUKIWANIE TYPOLOGII

Przyjmując jako punkt wyjścia, iż podstawowym celem projektu jest spełnienie założeń omówionych w poprzednim rozdziale i mając na względzie brak analogicznych rozwiązań bloków operacyjnych o pionowym rozczłonkowaniu funkcji, szczególnego znaczenia nabiera odnalezienie właściwego schematu funkcjonalnego, który pozwoliłby stworzyć obiekt o logicznej i sprawnej strukturze przestrzennej, co z kolei ułatwiłoby jego zarządzanie, a także efektywne wykonywanie praktyk medycznych, gwarantując w ten sposób wysoką jakości świadczonych usług i dobre samopoczucie użytkowników budynku.

FORMA JAKO WYNIK UWARUNKOWAŃ FUNKCJONALNYCH: SCHEMAT RADIALNY

Wiele z powyżej wspomnianych zagadnień, jak centralizacja, koncentracja, sprawność przemieszczania się, itp. przywodzi na myśl założenia koncentryczne czy wręcz organiczne, które mają swoje przełożenie w formach na bazie okręgu i o rozplanowaniu radialnym. Opierając się, w rozumieniu niemal naukowym, na formach o charakterze radialnym, uzyskuje się schemat o precyzyjnym i racjonalnym układzie geometrycznym, który w przypadku interesującego nas obiektu przynosi następujące korzyści:
- przejrzysty i łatwo rozpoznawalny porządek przestrzenny, bazujący na zastosowanym układzie geometrycznym i opierający się na rozwiązaniach wynikających ze schematu o rozplanowaniu radialnym: centryczność, symetria, powtarzalność, itp.
- racjonalny system rozplanowania funkcji na zasadzie koncentrycznych pierścieni odpowiadających poszczególnym grupom funkcjonalnym
organizacja i hierarchizacja przestrzeni poprzez centralne rozmieszczenie ciągów komunikacji pionowej (windy pasażerskie, windy towarowe, klatki schodowe)
- łatwość strefowania poszczególnych obszarów działalności medycznej (pomieszczenia zabiegów, pomieszczenia personelu, pomieszczenia funkcji uzupełniających) na zasadzie oddzielnych pierścieni i oddzielnych brył cylindrycznych
- koncentryczna organizacja procesu operacyjnego od strefy czystej do brudnej
- centralizacja stanowisk nadzoru pielęgniarskiego w sali intensywnej terapii i sali wybudzeń (wszyscy pacjenci znajdują się w jednakowej odległości od stanowiska nadzoru)
- centralizacja i redukcja strefy brudnej i odprowadzenia odpadów na wszystkich kondygnacjach i we wszystkich oddziałach budynku, unikając w ten sposób krzyżowania się ze strefą czystą
- ujednolicenie przestrzeni zabiegowych, a w szczególności sal operacyjnych, które będąc identyczne, jednocześnie w jednakowy sposób powiązane są z obsługującymi je pomieszczeniami (sale przygotowania pacjentów i lekarzy, komunikacja czysta i brudna, magazyny, itd.)
- optymizacja ciągów komunikacyjnych personelu medycznego, pacjentów i materiału poprzez zastosowanie pierścieniowych obwodowych korytarzy, redukujących długość przejść dzięki możliwości wyboru kierunku ruchu w każdą z dwóch stron, wyeliminowaniu przejść tam i z powrotem oraz ślepych zakończeń korytarza
- stały kontakt z otaczającym budynek terenem zielonym dzięki komunikacji po obwodzie okręgu

Jednakże należy zauważyć, iż wszystkie powyżej wspomniane cechy, które niewątpliwe korzystnie wpływają na uzyskanie koherencji i wysokiej jakości funkcjonalnej obiektu, nie stanowią gwarancji prawidłowości przyjętego rozwiązania, jeśli nie bierze ono pod uwagę relacji nowego obiektu z jego otoczeniem oraz istniejącym budynkiem szpitala.

NOWY BUDYNEK ZBO W KONTEKŚCIE URBANISTYCZNYM I ARCHITEKTONICZNYM

Równolegle w dążeniu do optymalizacji funkcjonalnej budynku, szczególnego znaczenia nabiera właściwa relacja ZBO z jego otoczeniem cechującym się wysoką jakością architektoniczną i przestrzenną. Związek ten winien opierać się na szacunku dla otoczenia, lecz nie umniejszać reprezentacyjnego i współczesnego charakteru nowego obiektu, wynikającego z jego wyjątkowości funkcjonalnej.

Bryła nowo projektowanego budynku składa się z trzech cylindrycznych w kształcie części: bryły głównej, w której zlokalizowane są podstawowe funkcje budynku- sale operacyjne wraz z zapleczem (kond.+2 i +3), O.I.T. (kond.+1) i Centralna Sterylizacja (parter) oraz dwóch brył funkcji uzupełniających- sale personelu medycznego bloku operacyjnego (kond.+2 i +3), sala wybudzeń (kond.+1) i gabinety konsultacyjne S.O.R. (parter). Bryła nowego budynku relacjonuje się z otoczeniem w oparciu o następujące zasady:
- unikalność: budynek ZBO jako „klejnot”, precyzyjny instrument założenia szpitalnego, odzwierciedlając jego unikatowość funkcjonalną oraz współczesny charakter i przeznaczenie
- forma w formie: związek pomiędzy okrągłą bryłą nowego budynku a patio jest niemal „klasyczny” w swym charakterze- nowy obiekt zlokalizowany jest w środku ciężkości założenia, zachowując swoją niezależność dzięki uniknięciu równoległości swych elewacji w stosunku do budynków tworzących dziedziniec, podtrzymując i uwypuklając jego istotę jaką jest otwarta przestrzeń centralna
- niezależność a związek kontekstualny: kolista forma nowego budynku ZBO jest odmienna i autonomiczna w charakterze w stosunku do bryły istniejącego szpitala, jednakże pozostająca w dialogu z otaczającymi ją koronami drzew
- zminimalizowanie wrażenia obecności budynku: kontur kolistych brył jest zdefiniowany przez jedną linię, ciągłość płaszczyzn i brak pionowych krawędzi; pozioma linia krzywa, stopniowo oddalając się od obserwatora, uwypukla efekt „dematerializacji” budynku, dzięki czemu związek między nimi (a także pomiędzy budynkiem nowym i istniejącym) osiąga płynność i „iluzoryczną przestrzenność”
- dematerializacja bryły: krągłość form, wyeliminowanie ścian działowych przylegających do elewacji dzięki zastosowaniu obwodowych korytarzy komunikacji ogólnej (w przypadku głównego korpusu budynku) i zastosowanie przeszklonych ścian osłonowych wzmacniają efekt dematerializacji i iluzoryczności bryły
- związek użytkownika z otoczeniem: koegzystencja użytkownika i przestrzeni zewnętrznej potęguje się dzięki komunikacji obwodowej i wcześniej wspomnianym rozwiązaniom elewacyjnym; w pewnym sensie przemieszczanie się po budynku może przekształcić się w „spacer między koronami drzew”

Nowy budynek ustanawia przyjazny i spokojny dialog z otoczeniem, opierając się na poszanowaniu charakteru otaczającej go przestrzeni i terenów zielonych przy zachowaniu autonomii wyrazu architektonicznego.

ZAŁOŻENIA IDEOWE PROJEKTU

Sięgając dalej niż czysto architektoniczne czy funkcjonalne przesłanki projektowe, można nadmienić, iż u podstaw projektu leżą przemyślenia o charakterze niemal abstrakcyjnym, które jednakże nie przeczą wcześniej omówionym założeniom, lecz widzianym z perspektywy bardziej subiektywnej i teoretycznej.

Bryły tworzące budynek są odzwierciedleniem form życiowych, takich jak korony drzew, układy komórkowe, czy formy organiczne, które z drugiej strony odwołują się do istoty funkcjonowania samego budynku: jego przeznaczenia naukowego i związanego z ochrona życia.

ZWIĄZEK NOWEGO OBIEKTU Z BUDYNKIEM SZPITALA: ZALEŻNOŚĆ I AUTONOMIA

Powiązanie nowego budynku ZBO z zespołem istniejących budynków szpitalnych, w oczywisty sposób winno się opierać na zasadzie współzależności między nimi, przy jednoczesnym zagwarantowaniu autonomii każdego z nich i wzięciu pod uwagę konieczności spełnienia następujących warunków:
mnogość połączeń ZBO z oddziałami szpitalnymi, przy czym niektóre z nich o priorytetowym znaczeniu
swoistość i autonomia oddziałów ZBO w zespole szpitala
koncentracja i centralizacja zespołów funkcjonalnych ZBO w strukturze szpitalnej
samowystarczalność funkcjonalna: ZBO posiada, w dużej mierze, własny personel i serwis medyczny
ograniczenie i kontrola dostępu w celu zapewnienia bezpiecznego i sprawnego działania budynku

Z uwagi na powyższe, powiązanie ZBO z pozostałymi oddziałami szpitala, winno opierać się o jasny i czytelny schemat połączeń. Proponowane rozwiązanie umożliwia centralizację i kontrolę wszystkich wejść do budynku. W tym celu przewiduje się prosty zabieg, w niewielkim stopniu ingerujący w istniejącą strukturę zespołu szpitala: od strony południowej, bazując na istniejącym rozwiązaniu przestrzennym, lokalizuje się lekko zagłębiony („suteryna”) pasaż przebiegający wzdłuż całej południowej elewacji budynku głównego. Łącznik ten, z dostępem do światła naturalnego, powiązany z istniejącymi węzłami komunikacji pionowej wszystkich oddziałów szpitala, stanowi kręgosłup założenia, unikając jakichkolwiek interferencji z wewnętrzną komunikacją oddziałów podczas transportu pacjentów do ZBO.

Przekrycie łącznika, modyfikując istniejący cokół głównego budynku, przekształca się w atrakcyjny taras widokowy zorientowany na południową część ogrodów szpitalnych, oferując pacjentom i pracownikom miejsce wypoczynku i relaksu.

Jednocześnie w poziomie parteru zapewnione zostało bezpośrednie połączenie nowego budynku z oddziałem S.O.R. oraz niezależne wejście z kontrolą dostępu (z holem i poczekalnią) dla pracowników, rodzin, odwiedzających, przedstawicieli firm farmaceutycznych i innych osób związanych z obsługą obiektu.

OMÓWIENIE WYBRANYCH SPECYFICZNYCH ASPEKTÓW FUNKCJONALNYCH ZBO

Pionowa organizacja funkcji, będąca jednym z głównych wyzwań projektu. Propozycja konkursowa stara się przekształcić w zaletę tę pozorną niedogodność użytkową budynku, jaką jest rozwarstwienie w pionie poszczególnych jego funkcji. Rozmieszczenie grup pomieszczeń na kondygnacjach odpowiada strefowaniu części o różnym sposobie użytkowania i stopniu dostępu, a klarowne zlokalizowanie przestronnych węzłów komunikacji pionowej ułatwia orientację w budynku.

Zmiana położenia niektórych pomieszczeń. Program użytkowy przyporządkowuje poszczególne funkcje kondygnacjom budynku, jednakże w projekcie podjęto decyzję o zmianie położenia niektórych z nich, celem usprawnienia działalności zespołu ZBO:
1 - Wejście dla pracowników ZBO i pacjentów oddziałów szpitalnych skoncentrowane zostało na poz. piwnic, w powiązaniu z nowym łącznikiem- pasażem
2 - Szatnie personelu BO umieszczone zostały w pobliżu wejścia na poz. piwnic, separując je od części zabiegowej, minimalizując efekt rozproszenia podczas interwencji chirurgicznych
3 - Sala wybudzeń zaplanowana została na poz. +1, w powiązaniu z oddziałem O.I.T.

Pomieszczenia nie przewidziane w programie funkcjonalno-użytkowym. Projekt uzupełnia program o pewne funkcje, uważając je za konieczne dla prawidłowego funkcjonowania budynku. Rozbudowa zespołu ZBO. Projekt proponuje nadbudowę obiektu o jedną kondygnację wycofaną w stosunku do lica budynku, zakładając prawomocność schematu, jak i środków komunikacji pionowej.

UWAGI DOTYCZĄCE ZAGADNIEŃ USTAWOWYCH

Odległości między budynkami. W sporadycznych przypadkach, odległość nowego przesłaniającego obiektu od niektórych pomieszczeń na parterze i pierwszym piętrze istniejącego budynku, jest niewystarczająca, jednak z uwagi na brak dokładnej informacji o przeznaczeniu i intensywności użytkowania tych pomieszczeń podjęto decyzję o utrzymaniu owej odległości przy założeniu ewentualnych możliwych modyfikacji w funkcjonowaniu czy rozplanowaniu tych pomieszczeń.
Drogi pożarowe. Od strony głównego wejścia do budynku ZBO zapewniony został podjazd dla pojazdów jednostek ochrony ppoż. Ze względu na specyfikę lokalizacji obiektu w ramach istniejącego zespołu niemożliwe stało się spełnienie wszystkich wymogów dotyczących położenia dróg pożarowych w stosunku do elewacji budynku, co wymaga niezbędnych uzgodnień w późniejszych etapach projektu.

ROZWIĄZANIA BUDOWLANE I ZAGADNIENIA EKOLOGICZNE PROJEKTU

Elementy zagospodarowania terenu. Poza wspomnianym wcześniej tarasem widokowym od południowej strony budynku głównego, będącym przekryciem łącznika pomiędzy budynkiem ZBO a oddziałami szpitalnymi, projekt stara się zminimalizować działania na terenie działki, mając na celu utrzymanie harmonii istniejących terenów zielonych. Owe działania dotyczą:
1 - Reorganizacji istniejącego parkingu zwiększając ilość miejsc o stanowiska dla potrzeb nowego ZBO.
2 - Reorganizacji dróg pożarowych w najbliższym otoczeniu ZBO
3 - Reorganizacji niektórych ciągów pieszych związanych z wyżej omówioną rozbudową.
4 - Reorganizacji zieleni w otoczeniu budynku poprzez przesadzenia i nasadzenia nowych drzew.
5 - Zmian przebiegu niektórych sieci, koniecznych dla lokalizacji nowego budynku.
6 - Wprowadzenia pomieszczeń i urządzeń technicznych wokół nowo projektowanego patio na poz.

Zasadnicze decyzje budowlane. Geometria, porządek i modularność stanowią wyznacznik zastosowanych w projekcie rozwiązań, takich jak konstrukcja, instalacje, przegrody, wykończenia, itp. Kontynuacja programu termoizolacji. W nawiązaniu technologicznym i kolorystycznym do rozwiązań przyjętych w elewacji północnej budynku głównego przewiduje się wykonanie izolacji termicznej wraz z wykończeniem dla elewacji wymienionych w warunkach konkursu.

Rozwiązania materiałowe elewacji. Jak już wcześniej wspomniano decyzja rozwiązania elewacji jako przeszklonej lekkiej struktury ma na celu „dematerializację” nowego obiektu oraz podjęcie dialogu z tradycyjnymi elewacjami istniejącego budynku. Dla osiągnięcia powyższego celu zastosowano w budynku dwu powłokową ścianę kurtynową, której wygląd i technologiczny aspekt rozwiązania odwołują się do przeznaczenia obiektu. Zastosowanie technologii fasady dwu powłokowej powoduje, że bilans energetyczny budynku jest optymalny. Elewacja składa się z powtarzalnych modułów wykonywanych w całości w warsztacie i jako gotowe przywożonych i montowanych na budowie, redukując w ten sposób w znacznym stopniu czas oraz koszt wykonania. Warto wspomnieć, iż zastosowanie zewnętrznej powłoki z giętego szkła laminowanego, ma na celu nadanie rytmiczności elewacji i wzbogacenie tekstury przeszklenia. Odbicia i zniekształcenia tworzące się dzięki zakrzywionym taflom szklanym wpływają pozytywnie na poczucie prywatności użytkowników budynku. Zwiększenie grubości przestrzeni między dwoma powłokami bez konieczności zwiększania profili polepsza właściwości termiczne przegrody.

Na zakończenie, niezależnie od wszystkich założeń funkcjonalnych, ideowych czy budowlanych wyżej omówionych, warto podkreślić raz jeszcze, iż głównym celem projektu jest stworzenie przestrzeni zhumanizowanej i przyjaznej użytkownikom, opartej na silnej relacji z najbliższym otoczeniem, wierząc że takie podejście stanowi podstawę do prawidłowego funkcjonowania budynku oraz kluczowe ogniwo w procesie leczenia chorych.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, poczta@ronet.pl