Opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej Centrum Obsługi Odwiedzających Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Projekt Konkursowy

<<< powrót
  • WWAA Pracownia Projektowa
Skład zespołu:
  • Marcin Mostafa  
  • Natalia Paszkowska  
  • Iwona Borkowska  
  • Maciej Burdalski  
  • Anna Dobek  
  •  
  •  
  • http://www.wwaa.pl/ 

01. IDEA

Przystępując do pracy nad koncepcją uznaliśmy na wstępie, że musimy się zmagać nie tyle z samą fizyczną materią, co opanować pewną dramaturgię drogi odwiedzającego. Ten priorytet towarzyszył nam w stworzeniu określonego czasoprzestrzennego schematu poruszania się po terenie Muzeum. Zastosowanie mechanizmów pozwalających na wprowadzenie odwiedzających w stan kontemplacji, powagi, umożliwiający głębszą refleksję, stanowi dla nas kluczowy element projektu. Otoczenie Muzeum, zwiedzanie w zorganizowanych grupach, duża ilość odwiedzających w tym samym momencie, w końcu też niektóre – cieplejsze, pory roku, to wszystko wpływa na genezę sytuacji w której wprowadzenie odpowiedniej powagi i przygotowanie do przekroczenia bram obozu staje się utrudnione.
Celem projektu jest więc nie tylko sprawne, spełniające określone standardy, zorganizowanie obsługi i ruchu na terenie muzeum, ale przede wszystkim wyobrażenie drogi myślowej, przemiany mniej lub bardziej chwilowej, którą przechodzi każdy indywidualnie odwiedzając Muzeum.

02. UKŁAD FUNKCJONALNY

PRZYJAZD
Zdecydowaną większość odwiedzających stanowią grupy zorganizowane. Autokar po wjeździe na teren z ulicy Więźniów Oświęcimia, mija po prawej stronie obiekt portierni i zatrzymuje się na podjeździe, wysadzając pasażerów przed głównym wejściem do COO i odjeżdża, aby zaparkować we wschodniej części działki, lub w przypadku braku wolnych miejsc, na parkingu rezerwowym.
Odwiedzający indywidualnie dostają się tym samym wjazdem i mają możliwość pozostawienia samochodu na parkingu przylegającym do COO od strony północnej.
Do budynku byłej rzeźni obozowej, zaadaptowanego w celu pełnienia funkcji COO, prowadzi delikatnie obniżający się do poziomu wejścia na -1 plac. Materiał i kształt zagłębienia, oraz potraktowanie budynku jako monolitycznej unoszącej się nad nim formy, sprawia że już w tym momencie odwiedzający czuje odmienność sytuacji i świata do którego przybył.

COO
Po wejściu do byłej rzeźni odwiedzający zostaje skonfrontowany z wyprutym, pustym wnętrzem historycznego obiektu. Kierunek zwiedzania jest wyraźnie nakreślony w przestrzeni łukiem drogi, w którą przekształcił się plac wejściowy. Znajdują się na niej jedynie poczekalnie, natomiast żadna z obsługujących funkcji nie jest otwarta na główny nurt zwiedzania. Kasy, wypożyczalnia słuchawek, księgarnia, toalety i inne są bezpośrednio dostępne z dwóch atrium, jednocześnie obsługujących strefę wyjścia.
Poczekalnie stanowią bufor pomiędzy światem zewnętrznym, teraźniejszością, a historią z którą zwiedzający zetkną się za moment. Proponujemy wykorzystać to miejsce i czas na prezentację krótkiego materiału wprowadzającego (obecnie tę funkcję pełni wstęp do zwiedzania w formie zbioru fundamentalnych informacji przekazywanych każdorazowo przez przewodnika).

DROGA
Po wyjściu z poczekalni zwiedzający podążą tunelem pod ulicą Więźniów Oświęcimia, który następnie organicznie przekształca się w zagłębiona drogę prowadzącą do głównej bramy obozu. Kształt ścieżki w rzucie został podyktowany pragnieniem stworzenia iluzji nieskończoności, braku jakiejkolwiek wyraźnej granicy, a co za tym idzie, krańca drogi. Jednocześnie jej delikatne łuki omijają istniejące grupy drzew. Przekrój z kolei został ukształtowany tak, aby otaczające obiekty nie były widoczne. Udało się stworzyć geometrię, która umożliwia zwiedzającym przejście do Muzeum w całkowitym oderwaniu od kontekstu okolicznej zabudowy. Z drugiej strony krzywizna drogi została tak poprowadzona, by kierować wzrok w wyznaczone punkty, na ostatnim fragmencie ku bramie wejściowej do obozu. Stworzenie dalekiej perspektywy w tym punkcie wydaje się istotne z punktu widzenia dramaturgii, ale także pozwala na stworzenie relatywnie dużej przestrzeni która może być funkcjonalna w momencie n.p. rocznicowych obchodów.

POWRÓT
Ostatnim obiektem na drodze zwiedzania Muzeum jest budynek krematorium. Droga powrotna do COO zaczyna się przy jego wejściu, delikatnie opadającym w kierunku wschodnim placem, który prowadzi do tunelu pod ul. Więźniów Oświęcimia. Język materiałów jak i forma przejścia przywodzą na myśl uprzednio odbytą drogę do obozu, tworząc miejsce refleksji i wyciszenia przed powrotem do świata zewnętrznego.
Łagodny łuk w naturalny sposób wycina w budynku COO strefę wyjściową, bezpośrednio połączoną z obsługującymi ją atriami (odbiór słuchawek, poczta, barek kawowy itp). Tutaj też znajduje się dodatkowa poczekalnia, miejsce na zebranie grupy, oczekiwania na autokar, który zatrzymuje się w zatoczce przy wyjściu z budynku.

PRACOWNICY
Parking dla pracowników znajduje się w proponowanej lokalizacji, na terenie C. Pomieszczenia socjalne dla pracowników COO znajdują się na poziomie -1, w zachodniej części obiektu. Pokoje przewodników są umiejscowione bezpośrednio nad nimi, natomiast biura także na parterze, ale w zachodnim skrzydle. Do magazynu książek jest dostęp z poziomu parteru, na południowej elewacji, tutaj znajduje się także podjazd gospodarczy do COO.

HOTEL
Obiekt planowanego w II etapie hotelu został zlokalizowany w najbardziej wysuniętej na północ części działki. Główne wejście prowadzi od strony ul. Więźniów Oświęcimia, z tej strony znajduje się też kafeteria. To rozwiązanie podnosi rangę istniejącego pomnika i mogiły zbiorowej, jednocześnie sytuując budynek o funkcji najbardziej otwartej na miasto, najbliżej jego centrum. Przed hotelem powinien znajdować się przystanek ruszającego sprzed COO autobusu muzealnego do Brzezinki.
Hotel został zaprojektowany jako jednokondygnacyjny, z pokojami rozmieszczonymi wokół wewnętrznego dziedzińca, na którym rosną istniejące drzewa. Od południa na dziedziniec otwiera się sala zebrań i pokój śniadań. W południowym skrzydle zostały także zaplanowane pomieszczenia techniczne i gospodarcze oraz baza transportowa dla autobusów muzealnych.

03. WYRAZ ARCHITEKTONICZNY

OBIEKTY HISTORYCZNE
W projekcie została zachowana sugestia, by obiekty byłej portierni i rzeźni obozowej adaptować z poszanowaniem historycznej bryły budynku. Zostały oczyszczone z wtórnych powojennych nadbudówek, przybudówek, elementów elewacyjnych oraz instalacyjnych. Zarówno oczyszczone surowe ceglane ściany, jak obramienia okien i ceramiczna dachówka są w identycznym szarym kolorze, co odzierając architekturę z cech właściwych stylowi upodobnia ją do rzeźbiarskiej skorupy. Ten efekt potęguje zamurowanie większości okien w budynku COO i przeniesienie większości funkcji na poziom -1. Od strony północnej (wejścia) i wschodniej (wyjścia) dzięki opadającej posadzce placu i przeszklonym fasadom obiekt w swej ciemnej pełnej masie zdaje się oderwany i lewitujący nad podłożem.
Skorupa ścian zewnętrznych i dachu budynku została we wnętrzu hollu recepcyjnego i wyjściowego pomalowana na biało, także z pokazaniem faktury ceglanej ściany. Wnętrza są doświetlone poprzez dwa duże świetliki nad atriami odtworzonymi w historycznym obrysie.
Głównym elementem definiującym wnętrza jest zdecydowanie posadzka i ściany drogi prowadzącej do Muzeum. Ich ciemna kolorystyka, charakterystyczna faktura i homogeniczność dominują nad całością założenia. Ściany wykończone w ten sposób nie mają wpisanej żadnej funkcji, ani otworów drzwiowych, w celu zachowania czystości idei.
W strefie wejścia pojawiają się poczekalnie dla odwiedzających zamknięte w formie obłych form, nie wydzielonych ścianami pełnej wysokości, lecz zaczynającymi się na poziomie ramion siedzącego człowieka. Wewnętrzna powierzchnia wydzieleń może służyć projekcjom archiwalnych zdjęć, filmów, wprowadzających treści.

DROGA
W momencie opuszczenia poczekalni zwiedzający są już skupieni i wyciszeni, uzbrojeni w słuchawki i przygotowani na dalszą drogę. Ważne dla nas było by podtrzymać ten stan mentalny, jednocześnie nie budując ekspozycji, pomnika, czy zbyt opresyjnej przestrzeni przed właściwym Muzeum. Stąd zdecydowana, a jednocześnie łagodna i organiczna forma drogi – niecka o zmiennej geometrii o posadzce zagłębionej na ok. 3m od powierzchni ziemii. Jej krzywizna w przekroju została poprowadzona tak aby delikatnie wymusić rozdzielenie się grupy i podążanie w pojedynkę, ewentualnie parami. Ciemnoszara, prawie grafitowa posadzka płynnie przechodzi w ściany dotykając dopiero nieba – zazwyczaj stalowo-szarego. Brak konkretu, wyraźnych granic daje odczucie wyalienowania, może lekkiej dezorientacji, zagubienia. Pierwszym czytelnym znakiem w przestrzeni staje się widoczny w oddali napis na bramie wejściowej do obozu.

HOTEL
Całość terenu będącego obecnie bazą PKSiS została potraktowana jako jednolicie pokryta płaszczem tego samego materiału. W celu osiągnięcia tego efektu, oraz żeby optymalnie ukryć przed odwiedzającymi budynek hotelu, jego dach został zaprojektowany jako kontynuacja unoszącej się posadzki parkingu. Elewacje od strony północnej i zachodniej, oraz te wokół dziedzińca zostały maksymalnie przeszklone.

04. MATERIAŁY

Głównym tworzywem wykorzystywanym w projekcie jest materiał wykończeniowy na drodze z COO do Muzeum. Zaprojektowany jako płyta betonowa, oparta na kruszywie z piasku wydobytego w trakcie budowy, uzyskana w procesie prefabrykacji, w celu stworzenia powtarzalnych, ale różnych form wykończenia powierzchni.

Formy te zostały zaprojektowane tak, by w różny sposób ulegać procesowi erozji, zachęcać ludzi do spacerowania lub wręcz przeciwnie, być nośnikiem oświetlenia, elementem informacyjnym lub kommemoratywnym. Wszystkie płyty są barwione w masie na kolor ciemnoszary.
Posadzka i ściany głównej drogi są wykończone płytami charakteryzującymi się różną głębokością zaprojektowanego wzoru – faktury. Płyty osadzone na styku z trawą mają najbardziej zróżnicowaną powierzchnię, dzięki czemu szybko wypełnią się ziemią, liśćmi itp., pozwalając na zatarcie wyraźnych granic naszej ingerencji w teren.
Z kolei część płyt na ścianach będzie miała zatopione włókna światłowodowe, co w połączeniu z ukrytym za nimi źródłem światła, pozwoli po zmierzchu na rozświetlenie fragmentów monolitycznej za dnia ściany.

Być może najciekawszy efekt będzie możliwy do uzyskania dzięki poddaniu formy do kształtowania prefabrykatów cyfrowej obróbce. W efekcie dowolny wybrany obraz lub informacje, będzie można utrwalić w betonie, w technice przypominającej wyfrezowane linie. Rysunek tak uzyskany będzie delikatny i czytelny tylko pod określonym kątem. Jest to propozycja wprowadzenia elementów kommemoratywnych, na przykład na odcinku drogi powrotnej z krematorium. W naszej opinii do współtworzenia tych obrazów powinien być zaangażowany wybitny twórca/twórcy z kręgu nie tylko polskiej kultury.
W końcu te same płyty, poddane innej obróbce – szlifowane, pojawiają się we wnętrzu COO jako wykończenie ścian i posadzek holi. Z kolei na parkingach i dachu hotelu, płyty zaczynają być ażurowe co umożliwia drobną wegetację i zwiększenie zakresu powierzchni chłonnych.

05. ETAPOWANIE

W etapie I inwestycji powinna zostać zrealizowana adaptacja budynku byłej rzeźni oraz portierni obozowej oraz zespól parkingów dla samochodów osobowych oraz autobusów. Sugerujemy ujęcie w tym etapie także budowy przejść podziemnych pod ul. Więźniów Oświęcimia, co pozwoli na bezkolizyjny ruch odwiedzających do czasu zrealizowania etapu II.
W etapie II zostaną zrealizowane drogi do Muzeum, hotel wraz z kafeterią i bazą transportową oraz parking dla pracowników i parkingi rezerwowe.

06. KONSTRUKCJA

W budynku byłej rzeźni obozowej została zaprojektowana dodatkowa konstrukcja nośna, w postaci stalowych słupów podtrzymujących elementy konstrukcji dachu. Konstrukcja zabezpieczona farbą pęczniejąca w kolorze białym. Ściany i stropy części podziemnej obiektu będą wykonane w technologii żelbetowej monolitycznej. Proponuje się zastosowanie ustrojów płytowo słupowych, płytowo belkowych oraz do większych rozpiętości, jak w części tunelu z poczekalniami, ustroje kasetonowe. Stropy będą oparte na słupach wykonanych w technologii żelbetowej monolitycznej.
Konstrukcja hotelu żelbetowa monolityczna, posadowienie bezpośrednie budynku poprzez zastosowanie płyty fundamentowej.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl