Międzynarodowy konkurs urbanistyczno-architektoniczny na opracowanie projektu koncepcyjnego zagospodarowania i zabudowy centrum Gorzowa Wielkopolskiego
Wyróżnienie 1 stopnia

<<< powrót
  • Zespół autorski Black & White
Skład zespołu:

HMF – HISTORY MODERN FUTURE

Rozwój miasta jest przedmiotem kilkusetletnich zmian: politycznych, ekonomicznych, funkcjonalnych. Zmiany jakie zachodzą, warunkują rozwój lub degradację przestrzenną; są motorem nowych idei, albo wygasania niesprawdzonych pomysłów. Niezależnie jednak od wszystkiego co może się wydarzyć, rozwój miast uwidacznia ścieżka rozwoju – historia.

W każdym przypadku prześledzenie takiej ścieżki, pozwala wysnuć wnioski na pytania dlaczego mamy do czynienia z obecnym wyglądem miasta. W przypadku Gorzowa, taka ścieżka istnieje do roku 1945. Ten rok to granica, od której miasto nie mogło się dalej rozwijać według swojej naturalnej ścieżki. Tym samym naturalny proces rozwoju miasta został brutalnie przerwany lub inaczej zakończony. Gorzów został politycznie przekształcony z lokalnego ośrodka administracyjno-usługowego do funkcji miasta wojewódzkiego - regionalnego. Analiza istniejących uwarunkowań przestrzennych daje potwierdzenie istnienia na mapie Gorzowa dwóch współistniejących miast:

Pierwsze – historyczne, złożone z kamienic i niewielkich zakładów usługowych z jedną arterią komunikacyjną prowadzącą przez centrum ze wschodu na zachód

I Drugie – Nowoczesne, powstałe po 1945 r., złożone z modernistycznych bloków, dużych centrów handlowych i szeregu przecinających się dróg, bez wyraźnego kierunku dominującego. Ta dwoistość układu przenika się, ale nie ma punktu stycznego, stając się przyczyną wszystkich zaistniałych problemów przestrzennych: brak jasnej komunikacji, brak wyraźnego centrum, mnóstwo niezorganizowanej, bezfunkcyjnej zieleni miejskiej, dublowanie funkcji lub ich brak w miejscach szczególnych węzłów komunikacyjnych.

Wszystkie te problemy to wynik politycznego niezrozumienia struktury miasta i kształtowania, które było wynikiem lokowania nowych funkcji, nie wynikających z naturalnej ścieżki rozwoju. Teoria stworzona dla rozwiązań przestrzennych w Gorzowie, jest prosta, ale nie oczywista. Nie jest to teoria ‘złotego cięcia’ które pozwoliło by na rozwiązanie wszystkich problemów na raz. HMF – to teoria wielowątkowego podziału miasta na strefy zmian, gdzie zmiany warunkowane są, historycznymi wytycznymi, lub wynikają z naturalnych przemian w strukturze miasta, z potrzeb. Inaczej mówiąc, poszczególne strefy zostaną rozwinięte według indywidualnych założeń funkcjonalno-przestrzennych, co w efekcie złoży się na spójny rozwój całości miasta.

Wyznaczono tereny i cele urbanistyczne:

History – Teren ścisłego historycznego centrum w obrębie murów miejskich – teren w którym zmiany mają przywrócić dawny układ zabudowy, lub uporządkować elementy, których zmienić nie można. Maksymalizacja funkcji reprezentacyjnej z ożywieniem ruchu ulicznego, kołowego i pieszego. Organizacja ‘ bijącego serca miasta ‘.

Modern – Współczesność – szeroki wielofunkcyjny pas bezpośrednio przylegający do ścisłego centrum – teren w którym zmiany mają stworzyć nowy, efektywny układ komunikacyjny przystosowany do rosnącego natężenia ruchu. Nowa zabudowa ma wprowadzić funkcje ożywiające miasto w dzień i w nocy: biura, hotele, galerie handlowe, sale koncertowe. Stworzenie tz Nowego Miasta.

Future – Przyszłość – teren rzeki oraz drugi brzeg Warty – teren zupełnie nowej ponadregionalnej wizji urbanistycznej i funkcjonalnej luźno opartej o istniejący układ dróg. Postulat świeżego spojrzenia na możliwości inwestycji innych w formie i treści niż wszystkie dotąd spotykane w trójkącie Berlin – Poznań - Szczecin. Iskra dla nowej przyszłości opartej o profesjonalną edukację sportową – rozwój Gorzowa w kierunku Metropolii.

OPIS

1. HISTORY - HISTORIA

1230

Kształtuje się zalążek miasta. Powstaje zwarta bryła niewielkiego grodu w starorzeczu rz.Warty. Droga przejazdowa przez miasto z zachodu na wschód.

1719

Rozwój miasta w zakresie pierwotnych terenów wyznaczonych biegiem rzeki. Wyschnięte starorzecze zanika, tworzy się pas murów miejskich. Rozwój administracji lokalnej i regionalnej. Dominujący kierunek to wciąż wschód- zachód.

1855

Redukcja murów miejskich i ekspansja we wszystkich kierunkach, zwłaszcza wzdłuż przejazdu wschód-zachód. Rozwój zabudowy miejskiej poza granicami historycznego miasta. Tworzenie centrów urbanistycznych przy starej bramie wschodniej i zachodniej.



1920

Szybki rozrost miasta. Istnienie linii tramwajowej i kolejowej, ekspansja zabudowy kwartałowej w kierunku północnym. Intensyfikacja zabudowy na drugim brzegu Warty

2009

Regionalny ośrodek administracyjny. Lokalne centrum handlu i wydarzeń kulturalnych. Równomierny rozwój wszystkich terenów miasta. Brak dominujących funkcji czy terenów rozwoju.

2050

Duże miasto usługowo- handlowe. Dominujący, ponad regionalny ośrodek edukacyjny o profilu sportu wyczynowego. Miasto jedynego w tej części europy Uniwersytetu Lekkoatletycznego, bazy treningowej oraz stadionów klasy olimpijskiej. Regionalny ośrodek handlu i wymiany kulturalnej.

TEORIA.

Rozwój miasta jest procesem, kilku, kilkudziesięciu, a czasem kilkuset lat istnienia. Każde miasto ma swoją indywidualną ścieżkę rozwoju, której przeanalizowanie może dać odpowiedź na pytania, tak o przeszłość jak i przyszłość rozwoju przestrzennego, możliwości funkcjonalnych oraz nowych idei . Analiza historii jest najprostszym sposobem poszukiwania odpowiedzi w sytuacji, kiedy coś co jest dzisiaj, nie odpowiada dzisiejszym potrzebom.

Obecny obraz Gorzowa, to obraz tragicznych wydarzeń, sprzed kilkudziesięciu lat, raz wojny, dwa przesiedleń ludności, ale także obraz nieskoordynowanego rozwoju, który nie odnosił się w żaden sposób do historii zastanego miejsca. W tym procesie, dużo ważniejszy od urbanistycznych założeń wydaje się fakt, założeń politycznych. Tutaj jasno widać, że Gorzów, d. Landsberg, był niewielkim niemieckim ośrodkiem lokalnej i częściowo regionalnej administracji, niewielkim lokalnym centrum handlu i kultury.

Natomiast historia ostatnich 40 lat Gorzowa jako miasta Polskiego, to dość wyraźna próba kształtowania go jako dużego regionalnego ośrodka administracji, ważnych funkcji państwowych, ważnego centrum handlu. Polityczne powody tego zjawiska są oczywiste i racjonalne, jednak kiedy zwróci się uwagę na fakt, że zachodnie tereny polski, mimo, że dobrze zurbanizowane, nigdy nie były wystarczające intensywnie finansowane, uderza rozbieżność planów i realizacji.
Bezpośrednią przyczyną skrzyżowania się tych dwóch spraw – historii niewielkiego miasta, oraz potrzeby politycznego wsparcia, jest dzisiejszy urbanistyczny obraz miasta. Jasno widać, że dominuje urbanistyczny bałagan, brak jednego generalnego pomysłu, dowolność form i środków zabudowy, brak zwartego, jasnego systemu komunikacyjnego. Są to problemy, których przyczyna nie leży w braku kadry specjalistów urbanistycznych, projektantów czy inżynierów, ale raczej jest wynikiem braku decyzji co do tego czym Gorzów ma być: czy ma być dalej niewielkim ośrodkiem lokalnej administracji, czy ma aspirować do szybkiego rozwoju w kierunku dużej metropolii.

Są to pytania o tyle ważne, że determinują wszystkie kolejne decyzje urbanistyczne podejmowane w projekcie. Każdy aspekt projektu wynika bezpośrednio z odpowiedzi na powyższe pytania, a zaproponowane formy, są prezentacją możliwości a nie rozwiązaniem ostatecznym.

Rozwój Gorzowa Wlkp. musi być determinowany jednakowym podejściem wszystkich organów zarządzających. Tak architekci, rada miasta i sami mieszkańcy, muszą mieć świadomość, że jedna ważna decyzja będzie determinująca dla kolejnych kilkudziesięciu lat oraz dalszych, jeżeli nastąpi wyraźna poprawa wymuszająca kolejne zmiany.

Zaproponowany przez nas rozwój opiera się w głównej mierze o głęboką analizę historii miasta, oraz jego dzisiejszych potrzeb i współczesnych perspektyw rozwoju. Stworzona teoria zmian wynika ze specyfiki miasta, które jest nawarstwieniem historycznych podkładów i współczesnych dążeń i jest teorią wielopłaszczyznową, łączącą w sobie wszystkie aspekty zmian, od głównej decyzji o przyszłym charakterze miasta – wg nas, metropolii, do detalu rozwiązań jakim są nowe przeprawy przez rz. Warte.

PRAKTYKA.

Rozwój Gorzowa jest nieunikniony. Będzie to rozwój intensywny. Będzie to również rozwój niezgodny z historycznym rozwojem dawnego Landsberg, ponieważ nie ma już możliwości powrotu do czasów, kiedy Gorzów pełnił rolę jedynie lokalną.

W związku z powyższym naturalnym wydaje się fakt zaprzestania poszukiwań w przeszłości, zrozumienie, ale również odcięcie historycznego układu (stare miasto) i znalezienie środka dla pozostałych terenów, który pozwolił by na efektywny, nowoczesny i skoordynowany rozwój dzisiaj i w przyszłości.
Stworzono teorie ‘mikromiejsc’ czyli obszarów których rozwój wynika z różnych założeń przestrzennych bądź historycznych, bądź ekonomicznych, bądź społecznych. Nie ma jednego dobrego ‘cięcia’ przestrzennego które mogło by naprawić miasto Gorzów tak aby mogła powstać jedność urbanistyczno-funkcjonalna. Naprawa Gorzowa wiąże się z indywidualną naprawą każdego z niewielkich obszarów o różnych charakterze, które mogą spowodować samoczynną poprawę całości.

Teoria mikromiejsc:
Teren opracowania został podzielony na trzy części.
- teren Historia – obszar starego historycznego miasta, w granicach dawnych murów miejskich
- teren Współczesność – szeroki pas miasta wokół starego miasta
- teren Przyszłość – cały obszar na drugim brzegu rz. Warty. Dzisiejsze Zwiercie

Działania projektowe dla poszczególnych terenów:
- Teren Historia – zmiany mające na celu przywrócenie historycznego układu przestrzennego, uporządkowanie
- Teren Współczesność – wykorzystanie pasów biernej zieleni oraz bulwarów nad rz. Wartą na układ szybkiej wewnętrznej obwodnicy miasta z lokalizacją funkcji administracyjnych, biurowych, hotelowych i komercyjnych
- Teren Przyszłość – jest to studialna koncepcja rozwoju drugiego brzegu miasta, oparta o hasło Gorzów – Miasto Lekkiej Atletyki, Sportu i Edukacji

PROJEKT.

Koncepcja Mikromiejsc jest propozycją wielowarstwową. Podstawowym elementem jest ideowe określenie charakteru przyszłego miasta. Na podstawie analizy położenia Gorzowa, oczywistym wydaje się fakt, że położenie Gorzowa w Trójkącie Poznań-Berlin-Szczecin, zawsze będzie oddziaływać negatywnie na miasto Gorzów. W tym sensie rozwój miasta musi być oparty o unikalność funkcji, ale propozycję funkcji które będą dawały możliwości wieloletniego rozwoju. Określono, że Miasto Sportu, może być szansą na szybki i ponad regionalny rozwój. Centralnym elementem tego pomysłu, jest lokalizacja w Gorzowie Uniwersytetu Lekkoatletycznego i dążenie do budowy serii obiektów klasy olimpijskiej, stworzenie ponad regionalnej bazy szkoleniowej i edukacyjnej. Położenie miasta, atrakcyjność terenów woj. Lubuskiego, wciąż mała intensyfikacja urbanistyczna, mogą stać się niezwykle pomoce przy realizacji tego zamierzenia. W tym sensie normalny rozwój miasta usługowo-handlowego będzie przyspieszony, jeżeli nie zdublowany przez lokalizację nowej oryginalnej funkcji.

Spojrzenie w odległą, choć całkiem prawdopodobną przyszłość, zdeterminowało propozycję lokalizacji wyspy Kulturalnej – wyspy między starym i nowym miastem. To propozycja, aktywizacji rzeki, jako elementu całkowicie niewykorzystanego przez miasto Gorzów, ale również przez większość miast w Polsce.

Na etapie zmian w strukturze dzisiejszego miasta najważniejszym jest fakt nowej organizacji ruchu kołowego. Nieunikniony rozwój miasta i ciągłe narastanie ilości pojazdów, prędzej czy później będą wymuszać wspomniane zmiany. W projekcie proponuje się stworzenie szerokiej obwodnicy śródmiejskiej wykorzystującej w większości istniejącą sieć drogową. Istniejące tereny dawnego podwala i bulwarów zostały przekształcone w pełne życia, szerokie drogi, z lokalizacją funkcji administracyjnych i biurowych, parkingami naziemnymi wzdłuż ulic, oraz wjazdami do parkingów podziemnych. Ponadto projekt zakłada budowę nowych mostów drogowych oraz kładek pieszo-rowerowych, obiektów kulturalnych, sportowych oraz przestrzeni wielofunkcyjnych. Poza tym w zakresie opracowania zlokalizowano również miejsca na nowy dworzec kolejowy ( Gorzów Śródmieście ), Galerie handlowe, Multikina.
Celem nadrzędnym jest miasto otwarte do środka. Miasto w którym tereny okalające centrum staną się terenami wielu różnych funkcji, a ruch urbanistyczny spowoduje aktywizacje ścisłego centrum – starówki.

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: ronet@ronet.pl, poczta@ronet.pl