Konkurs na opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej przebudowy Parku Bulwary wraz z budową kładek pieszo-rowerowych nad rzeką Wolbórką, na odcinku od ulicy Legionów do ulicy Warszawskiej w Tomaszowie Mazowieckim
III Nagroda

<<< powrót
  • eM4 Pracownia Architektury Brataniec
Skład zespołu:
  • arch. Marcin Brataniec  
  • arch. Urszula Forczek-Brataniec  
  • arch. Damian Mierzwa  
  • inż. Paweł Byrski arch. krajobrazu  
  •  
  •  
  • http://www.em4.pl/ 

Tomaszów Mazowiecki został założony na przełomie XVIII i XIX w. Przyczyną powstania miasta był duży potencjał przemysłowy, który skrystalizował się w postaci struktury urbanistycznej wypełnionej fabrykami, pałacykami przemysłowców i osiedlami robotników. Jednym z głównych elementów układu jest pałac założyciela miasta podskarbiego Tomasza Ostrowskiego wraz z założeniem ogrodowym zlokalizowanym między pałacem a rzeką Wolbórką. Główną oś kompozycyjną miasta stanowi ul Piłsudskiego i plac Kościuszki. Układ urbanistyczny rozprzestrzenia się od głównej osi w postaci prostopadłych ulic wyznaczających kwartały mieszkaniowe. Przechodząc dalej na północ ulice zmieniają kierunek tworząc układ prostopadły do rzeki Wolbórki, zachowując główną oś skierowaną na pałac założyciela miasta. Tutaj nad Wolbórką po obu stronach rzeki powstaje przemysłowa część miasta z fabrykami, pięknymi pałacami i obiektami administracji. Fabryki znajdują się w pewnym oddaleniu od brzegów Wolbórki, na wyniesieniu, ze względu na strefę zalewową.

Dziś Tomaszów to miasto liczące 70 000 mieszkańców. Na miejscu Parku Dworskiego powstał Park Solidarności i obiekty sportowe. Fabryki opustoszały, część przestała istnieć, a część została przeniesiona poza granice miasta. Wolbórka stanowi barierę komunikacyjną. Nabrzeże Wolbórki przecina miasto na pół oddzielając część północną od południowej. Prostopadły ruch kołowy i pieszy koncentruje się na dwóch mostach, stwarzając z kolei barierę komunikacyjną dzielącą miasto na część wschodnią i zachodnią.

POWIĄZANIA KRAJOBRAZOWO-PRZESTRZENNE

Dziedzictwo naturalne i kulturowe okolicy stwarza wyjątkowy potencjał turystyczny.
Na wschodzie i południowym wschodzie miasto otacza Spalski Park Krajobrazowy, na południu rozciąga się Sulejowski Park Krajobrazowy. W parkach znajdują się liczne rezerwaty przyrody podkreślające wyjątkowe walory przyrodnicze mające swą genezę w Puszczy Pilickiej chlubie dawnych władców, korzystających z jej bogactw.
Wokół Tomaszowa występuje wiele atrakcji kulturowych świadczących o bogatej historii Ziemi Tomaszowskiej, obecnej w postaci obiektów urbanistycznych, sakralnych, poprzemysłowych i inżynieryjnych.
W sąsiedztwie miasta znajdują się dwa ważne centra rekreacyjne - Zalew Sulejowski i ośrodek sportowy w Spale.
Nasycenie okolicy bogactwami natury i kultury stwarza potrzebę atrakcyjnego połączenia miasta z przyległymi terenami. Dolina Wolbórki jest najlepszym korytarzem łączącym tereny zurbanizowane z terenami zielonymi. Przechodząc przez środek miasta idealnie skupia ruch turystyczny pieszy i rowerowy wyprowadzając go bezkolizyjnie na obrzeża. Może stać się zielonym pasażem Tomaszowa.

POWIĄZANIA URBANISTYCZNE – ZIELONA AORTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO

Schemat funkcjonalny
Tomaszów jest miastem rozczłonkowanym. Głównym założeniem części studialnej jest integracja miasta przez skomunikowanie centrum z planowanymi terenami usługowymi na obszarze dawnych fabryk oraz integracja terenów zielonych miasta skupionych wzdłuż Wolbórki. Park Bulwary ma położenie strategiczne dla Tomaszowa. Odpowiednie zagospodarowanie terenu nabrzeży koncentrujących problemy komunikacyjne może zmienić oblicze centrum Tomaszowa.
Celem projektu stało przeobrażenie bariery w zielony pasaż łączący miasto w kierunku północ-południe i wschód-zachód
Udrożnienie kierunku północ południe ma charakter miejski, łącząc istniejące i planowane tereny usługowe i mieszkaniowe za pomocą ciągów pieszych i rowerowych uzupełnionych kładkami przez Wolbórkę. Połączenie kierunku wschód – zachód to integracja terenów zielonych miasta– zespolenie projektowanego Parku Bulwary z Parkiem Solidarności i stworzenie w ten sposób zielonej aorty miasta która bezkolizyjnie wyprowadza ruch pieszy na rekreacyjne obrzeża miasta bogate w zieleń, nasycone rezerwatami, parkami krajobrazowymi i infrastrukturą sportową.

Ekspozycja
Analiza ekspozycji wykazała istnienie dwóch istotnych dominant krajobrazowych w postaci kominów dawnych fabryk. Dominanty poprzemysłowe będące wyrazem historii miejsca stały się ważnym elementem kompozycyjnym dla Parku Bulwary. Pojawiają się jako zamknięcie kompozycyjne układu ścieżek i jako dominanty projektowanych skwerów i placów,. Lokalnymi akcentami kompozycyjnymi stały się kładki piesze, rzeźby i elementy świadczące o industrialnej przeszłości miejsca.
Nawiązanie relacji przestrzennej poszczególnych elementów oraz zaistnienie planowanych osi kompozycyjnych wymaga uporządkowania zieleni na terenie bulwarów.

Zieleń
Na podstawie analizy widoczności podjęto decyzje co do regulacji zieleni. Stwarzając w ten sposób wzajemnie powiązaną zieloną kompozycję przestrzenną. Zachowano charakterystyczne formy obecne w parku w postaci istniejących klonowych, wierzbowych i topolowych alei, skupin brzóz.

ZAŁOŻENIA URBANISTYCZNE I ARCHITEKTONICZNE

Idea:
Zielona Aorta Tomaszowa Mazowieckiego

Układ parku:

Przestrzeń parku podzielono na przestrzeń kontemplacji zlokalizowaną po lewej stronie rzeki i część rekreacyjną po prawej stronie rzeki. W części kontemplacyjnej panuje charakter wyciszenia i spokoju. Dominującą formą jest rzeźbiarska interpretacja wstęgi płótna prowadząca w kierunku ul. Warszawskiej. Część rekreacyjna mieści w sobie poczynając od zachodu skate-park oddalony nieco od centrum parku, zespół boisk sportowych, wielofunkcyjny Plac Farbiarski z akcentem w postaci repliki kotła farbiarskiego. Przez część rekreacyjną prowadzi ścieżka rowerowa prowadząca ze Spały do Zalewu Sulejowskiego.
Wszystkie elementy komunikacyjne i usługowe są dostępne dla niepełnosprawnych.

Wstęga - Ścieżka Historii Włókiennictwa
Swą genezę Tomaszów wywodzi z przemysłu włókienniczego. Motywem przewodnim parku stała się wstęga płótna rozciągnięta po lewej stronie rzeki przyjmująca różne formy a tym samym funkcje przestrzenne. Wstęga zaczyna się pomostem przewieszonym nad brzegiem Wolbórki, przechodząc w ścieżkę przecinającą kładkę zachodnią. Następnie osiowo przecina zielony plac tuż potem kierując się nad rzekę stanowiąc balkon zawieszony nad jej powierzchnią. Odbijając od rzeki trafia w pobliże ul. Warszawskiej formując zwieńczenie w postaci koła stanowiącego rzeźbę na łące otoczonej drzewami. Zakończeniem wstęgi jest wejście na schody łączące teren parku z ul. Warszawską . Wstęga tworzy Ścieżkę Historii Włokiennictwa.

Plac farbiarski – plac wielofunkcyjny
Plac zlokalizowany jest przy wejściu do parku od strony Placu Kościuszki. Powierzchnia placu to przenikające się pasy nawierzchni trwałej i trawiastej. Zlokalizowany w miejscu obecnego zniszczonego boiska - plac będzie służył organizacji imprez i wydarzeń oraz plenerowym ekspozycjom czasowym. Z placu wyprowadzono kładkę łączącą centrum miasta z terenami rewitalizowanych dawnych fabryk. W przestrzeni parku znajdują się również tereny otwarte w postaci łąk- miejsca organizacji usług o charakterze sezonowym lub tymczasowym: festiwali, koncertów, targów, pokazów, festynów, działań spontanicznych etc.

Kładki
Kładki usytuowane są na najistotniejszych osiach komunikacyjnych miasta.

Kładka zachodnia – zgodnie z wytycznymi konkursu - w ciągu ulicy Zgorzelickiej ma za zadanie połączyć szkoły, obiekty handlowe i usługi znajdujące się na zachód od centrum z ulicą Barlickiego oraz planowanym centrum handlowo-usługowym na terenie dawnych zakładów przemysłowych. Jej odchylenie na wschód nawiązuje do urbanistyki lewego brzegu Wolbórki. Proponuje się przedłużenie kładki w stronę skarpy w ramach zagospodarowania przyległej działki, która znajduje się poza zakresem opracowania.

Kładka wschodnia jest wyprowadzona od placu przy wejściu od ulicy Farbiarskiej i znajduje się na osi łączącej park z placem Kościuszki. Tworzy ona także alternatywne połączenie piesze centrum miasta z częścią lewobrzeżną Wolbórki, także do czasu realizacji planowanego centrum handlowego.

Toaleta publiczna
Park miejski, dla właściwego funkcjonowania wymaga miejsca, które wytworzy centrum przyciągające przechodzących i spacerowiczów. Takim miejscem jest zaproponowany w projekcie wielofunkcyjny plac. Propozycja placu z organizacją wydarzeń i imprez, winna zostać uzupełniona niewielkim obiektem użyteczności publicznej – np. kawiarnią, która może funkcjonować przez cały rok. Obiekt kawiarni da także możliwość stworzenia galerii lub miejsca kameralnych spotkań.
Autorzy proponują budowę toalety publicznej jako wbudowanej w taki obiekt, który mógłby integrować różnorodne funkcje użytkowe. Obiekt, który będzie posiadał konkretnego użytkownika i może zapewnić właściwy standard. W przypadku podejścia komercyjnego może nawet generować dochód, który pozwoli na jego właściwe funkcjonowanie.
Proponowana lokalizacja jest zgodna z wytycznymi konkursu oraz dodatkowo – zdaniem autorów – będzie impulsem dla regulacji chaotycznej zabudowy na działkach przyległych do ulicy Warszawskiej.

ZIELEŃ

Regulacje zieleni pokazano na schematach umieszczonych na planszach projektowych.
Główne założenia to:

zachowanie łęgowego charakteru zieleni bulwarów
pozostawienie i ochrona drzew o wysokich walorach przyrodniczych i kompozycyjnych
ograniczenie ilości dzikiej i „zdziczałej „ zieleni” dla podniesienia standardu estetycznego i bezpieczeństwa Parku Bulwarów
ograniczenie ilości zieleni wysokiej i niskiej w celu wydobycie kompozycji krajobrazowej parku wpisanego w strukturę urbanistyczna miasta
podkreślenie i wzmocnienie istniejących form kształtowania zieleni- m.in. szpalerów wierzb i topoli, skupin brzóz
uformowanie elementów zieleni dla stworzenia akcentów wnętrz i ciągów parkowych - np. wierzby jako podatne na formowanie mogą być prowadzone jako formy zamykające lub otwarte, mogą być formowane w kształt tradycyjnych „łbów” lub form płaczących lub innych.
stworzenie obudowy wybranych alejek parkowych w postaci szpalerów
usunięcie zieleni stanowiącej barierę widokową- tj. np. topoli poniżej projektowanego placu widokowego

ROZWIĄZANIA KONSTRUKCYJNE

nawierzchnie drogowe – podbudowy i struktura wg typowych technologii drogowych

nawierzchnie placów zabaw i boisk – podbudowy systemowe, wg zaleceń producenta

kładki – konstrukcja stalowa, kratownicowa, na podporach stalowych, fundamenty żelbetowe, nawierzchnia kładek betonowa (lub deck drewniany)

budynek kawiarni i toalety miejskiej – technologia tradycyjna, fundamenty żelbetowe, ściany ceramiczne, stropodach zielony odwrócony, stolarka aluminiowa systemowa, taras drewniany

schody terenowe, mury oporowe - żelbetowe

ROZWIĄZANIA MATERIAŁOWE

Projekt zakłada podniesienie standardu wykończenia istniejących alejek parkowych oraz wprowadzenie nowych ciągów o nawierzchni dostosowanej do ich przeznaczenia. Istniejące alejki o nawierzchniach utwardzonych są w znacznej mierze zniszczone i praktycznie w całości zostaną przeznaczone do rozbiórki.

aleje parkowe- asfaltobeton z wstawkami z kostki kamiennej granitowej i kostki betonowej
główne ciągi alej dostosowane dla pojazdów obsługi technicznej parku

plac wielofunkcyjny – plac zaprojektowano z różnych wzajemnie przenikających się materiałów, nawierzchni trawiastej, żwirowej stabilizowanej i betonowej lub kamiennej, co ma na celu łagodne wprowadzenie utwardzonej powierzchni możliwej dla organizacji imprez i wydarzeń w zieloną przestrzeń parku; kolorowe wstawki nawierzchni placu wykonane np. z gumy kauczukowej, lub stali lakierowanej lub betonu barwionego w masie odwołują się do historii zapisanej także w nawie przyległej ulicy Farbiarskiej

place zabaw, boiska – nawierzchnia bezpieczna systemowa z przesiąkliwego granulatu gumowego

Ścieżka Historii Włókiennictwa
nawierzchnia betonowa – beton barwiony w masie. Zastosowanie betonu dla ścieżki pozwala na jej ukształtowanie w sposób rzeźbiarski jako wstęgi zawijającej się w pętle, pofalowanej na wzór rozwiniętej beli tkaniny. Postumenty ekspozycji elementów „Traktu Żelaza” o wymiarach gabarytowych dostosowanych do prezentowanych elementów, wykonane jako formy z betonu barwionego w masie

ścieżka rowerowa – asfalt lub asfaltobeton, w strefach skrzyżowań z ciągami pieszymi barwiony w masie, skrzyżowania poprzedzone progami zwalniającymi.

ścieżki terenowe – nawierzchnia żwirowa stabilizowana;

schody terenowe - betonowe lub betonowe z okładziną kamienną;

mała architektura - elementy małej architektury wynikają z przyjętych założeń projektowych i służąc przez wszystkim celom użytkowym są także nośnikiem idei. Przyjęto zatem ich zróżnicowanie materiałowe w zależności od pełnionej roli symbolicznej.

Ławki, latarnie, kosze na śmieci – systemowe z zakupu oraz indywidualne wykonane dla miejsc charakterystycznych, np. dla placu wielofunkcyjnego, czy dla otoczenia ścieżki historii włókiennictwa

Detale – np. przystanki ścieżki historii włókiennictwa wg projektów architektonicznych szczegółowych.

ROZWIĄZANIA INSTALACYJNE

Planuje się minimalizację ingerencji w istniejące sieci i infrastrukturę.
Elementy małej architektury i infrastruktury technicznej ulokowano z uwzględnieniem możliwie dużego zachowania obecnych tras sieci i przyłączy.
Odwodnienie alejek i placów do istniejącej sieci kanalizacyjnej oraz na własny teren;

Sugeruje się analizę możliwości likwidacji kanałów deszczowych prowadzących do rzeki Wolbórki, co – jako element gospodarki wodno-ściekowej całego miasta - leży jednak poza zakresem opracowania.

Toaleta miejska wyposażona w przyłącza i instalacje wewnętrzne- elektryczną, ogrzewania, wodkan i wentylacji mechanicznej.

MOŻLIWOSCI ETAPOWANIA INWESTYCJI

Przyjęte rozwiązania projektowe zapewniają elastyczne etapowanie inwestycji.

Możliwa jest samodzielna realizacja poszczególnych elementów zagospodarowania, które stanowią:
budynek użyteczności publicznej z kawiarnią i toaletą publiczną
plac wielofunkcyjny
kładki wraz z ciągami dojść pieszych– każda osobno:
ścieżka rowerowa
ścieżka historii włókiennictwa
poszczególne ciągi alejek
boiska i place zabaw z alejami dojściowymi
Zaleca się rozpoczęcie realizacji od placu wielofunkcyjnego wraz z kładką i obiektem kawiarni i toalety

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl