• asw studio projektowe Maciej Hawrylak

• Maciej Hawrylak  
• Maciej Janczyk  
• Michał Mrzewa  
• Paweł Hawrylak  
• Michał Wroński  
• Piotr Słaby  
• Katarzyna Lisiak  
•  
• http://www.asw.pl  
•  

Poszukiwanie charakteru dla miasta tak zniszczonego, jak NYSA (w trakcie wojny a jeszcze bardziej w trakcie późniejszej „odbudowy”), jest zadaniem niezwykle trudnym szczególnie gdy wziąć pod uwagę, iż z zabytkowej substancji zostały jedynie szczątki (wg wytycznych konserwatorskich). Na dodatek rozmieszczone właściwie poza podstawową strefą oddziaływania miasta. Tym samym obecny krajobraz miejski wyznaczony jest przez „współczesną” zabudowę. Współczesną w sensie stylistyki jak i parametrów przestrzennych dalece odbiegających od klimatu miast historycznych. Podobną tezę można sformułować w odniesieniu do parametrów urbanistycznych. Metoda odtwarzania ważnych fragmentów miasta w tym obszarów przyrynkowych na terenie miast dolnośląskich, na wzór historyczny, nie może zostać uznana jako udana. Jedynie Rynek w Jaworze operujący współczesnymi formami oceniany jest pozytywnie. Próby nałożenia historycznej stylistyki będą utrudnione z powodu zupełnie innych parametrów cechujących współczesne budynki: szerokość wysokość, wysokość kondygnacji, proporcje okien itp. Odtworzenie historyczne czyli z zachowaniem wszelkich kanonów związanych z daną epoką można odnieść do perełek architektury. A i to jedynie w stolicy czy innych miastach o dynamicznej gospodarce (bogatych).

KONDENSACJA PRZESTRZENI
Istniejący układ przestrzenny wymaga wielu korekt. Uzupełnienia zabudowy będzie obejmowało zarówno tkankę mieszkaniowa jak i usługową. Dogęszczanie musi jednak respektować brak możliwości wzrostu elementów obsługujących takich jak parkingi i garaże. Z tego względu projektuje się dwa rodzaje zabudowy. Zabudowa wielorodzinna jako zabudowa plombowa w pierzejach ulicznych oraz zabudowa o charakterze „willi miejskiej” we wnętrzach blokowych. Ze względu na relatywnie niewielki przyrost zabudowy oraz przypuszczalną tendencją powiększania wielkości mieszkań (w miarę podwyższania wartości poprzez zmianę jakościową tej części miasta oraz naturalną zmianę przyszłych lokatorów - większa liczba rodzin bez dzieci (jeszcze bez i już bez) oraz singli w różnym wieku można założyć niewielki wzrost zapotrzebowania na usługi o charakterze podstawowym i ponadpodstawowym typu niekomercyjnego. Generalnie usługi typu niekomercyjnego powinny zostać zlokalizowanie w otulinie poza sercem miasta. Osobnym zagadnieniem jest odtworzenie bloku wewnątrz rynku, który powinien mieć unikatowy charakter.

MURY MIEJSKIE
Idea odtworzenia murów miejskich ma na celu wyraźne wydzielenie „starego miasta” w istniejącej strukturze. W tym celu należy także dostosować układ komunikacji i zamknąć pętlę w małą obwodnicę miejską. Mur miejski we współczesnym wydaniu to przede wszystkim czytelna sugestia utworzenia „ścian” wydzielających stare miasto od przedmieścia. Zastosowane tworzywo to zarówno układy słupowe w formie kolumnady o zróżnicowanej wysokości jak i czytelne wydzielanie cokołu zabudowy. Odnosi się to do usług w parterach zabudowy mieszkaniowej. Należy dążyć do ujednolicenia zastosowanych materiałów jak i kolorystyki. W celu realizacji murów miejskich projektuje się maksymalne wypełnienia przerw z zabudowie pierzejowej wzdłuż obwodnicy miejskiej. W sytuacji gdy nie jest możliwe projektowanie zabudowy, (ze względu na brak ścian szczytowych) proponuje się tworzenia murów w klasycznym tego słowa znaczeniu mających na celu wydzielanie przestrzeni publicznej.

BRAMY MIEJSKIE + PLACE
Wzbogacenie idei murów miejskich stanowią istniejące i projektowane wieże. Istniejące wieże: Wrocławska i Ziębicka podobnie jak w historycznym układzie powinny być powiązane z zabudowa (brama Wrocławska) lub murem miejskim (brama Ziębicka). Nowo projektowana brama celna ze względu na istniejący układ przestrzenny powinno pozostać jako wolno stojąca. Projektuje się utrzymanie charakteru otwartej przestrzeni i wprowadzenie szklanej wieży jako układu transparentnego, nie ingerującego nadmiernie w przestrzeń zarówno ulicy Celnej jak i Prudnickiej. Istniejące bramy, a szczególnie Wrocławska, posiadają powiększoną przestrzeń w bezpośrednim sąsiedztwie po stronie wewnętrznej od obwodnicy. Zachowanie stanu istniejącego „wymusza” utworzenie placów bram nych będących niejako wejściowymi przestrzeniami do miasta.

FOSA MIEJSKA
Dodatkowym elementem wzbogacającym przestrzeń wydzielającą „stare miasto” jest zieleń oraz woda. Istniejący układ zieleni wzdłuż ulic: Piastowskiej, Szopena oraz w części ulicy Gierczak a także Moniuszki zostanie wzbogacony o dodatkowe nasadzenia po stronie zewnętrznej projektowanej obwodnicy „starego miasta”. Dla poruszającego się obwodnicą będzie to jednoznaczna orientacja twardych ścian miasta i miękkich „przedmieścia”.
Wyeksponowanie obrazu starego miasta polega na wprowadzeniu wody w przestrzeń obwodnicy jako historycznego układu fosy miejskiej. Istniejący układ fosy biegnący wzdłuż części ulic Gierczak, Bielawska, Sobieskiego (po stronie zieleni) oraz Grodzkiej zostanie wzbogacony projektowaną fosą.

OBWODNIACA MIEJSKA
W celu wydzielenie „starego miasta” należy także dostosować układ komunikacji polegający na zamknięciu pętli ulic w małą obwodnicę miejską. Istniejące ulice: Bema, Kraszewskiego, Moniuszki, Gierczak, Szopena i Piastowska już pełnią podobną rolę. Jedynie domknięcie tej pętli wymaga dostosowania istniejącego układu wzdłuż ulicy Piastowskiej, Parkowej i Kolejowej, tak aby pętla mogła funkcjonować sprawnie. Działania te są po części poza zakresem opracowania jednak bez konsekwentnej decyzji w tej sprawie układ obwodnicowy nie będzie funkcjonował. Propozycja utworzenia obwodnicy powinna także usprawnić możliwości odciążenia wewnętrznego układu ulic od ruchu tranzytowego. Jest kolejny istotny warunek zmierzający do zmiany charakteru przestrzeni w sercu miasta.

KOMUNIKACJA
Kołowa - Projektowana obwodnica miejska powinna zostać poszerzona do potencjalnych dwóch pasów w każdym kierunku z ewentualnym wydzieleniem pasem rozdzielczym jak to ma miejsce wzdłuż ul. Szopena. Szerokość pasa powinna być jednak minimalna.
W obrębie starego miasta wprowadza się zasadę ograniczonego ruchu. Generalne założenie dostępności komunikacyjnej nie eliminuje, wzorem małych miast włoskich i francuskich, ruchu z tego rejonu ale wprowadza istotne ograniczenia. Ograniczenie prędkości jest oczywistym ale również ważnym ograniczeniem.
Kolejnym ograniczeniem jest wprowadzenie ruchu ukierunkowanego. Na potrzeby tego opracowania wskazano układ ulic jedno i dwukierunkowych. Jest to jedynie sugestia, która powinna być wsparta badaniami natężenia ruchu lub symulacjami więźby ruchu z uwzględnieniem projektowanej zabudowy. Zasada ruchu ukierunkowanego zakłada, w celu eliminacji tranzytu przez stare miasto, iż eliminuje się wjazd z 3 głównych kierunków podkreślonych bramami miejskimi. Z tych kierunków organizuje się wyjazd. Takie rozwiązanie pozwoli na zmniejszenie strefy komunikacyjnej wokół bram miejskich.
Piesza - Wielkość i charakter miasta Nysy nie upoważnia, na tym etapie rozwoju, do tworzenia wydzielonych przestrzeni adresowanych jedynie dla pieszych. Jedynie północny fragment Rynku został wydzielony z układu komunikacji kołowej łącząc bezpośrednio ulicę Wrocławską z przestrzenią Rynku.
Rowerowa - W obrębie starego miasta projektuje się układ ścieżek rowerowych. Wydzielone ścieżki prowadzone są wzdłuż obwodnicy staromiejskiej, głównego układu przestrzeni publicznej (Wrocławska, Rynek, Celna) oraz połączenia Rynku z bramą Ziębicką i wzdłuż ulicy Brackiej jako powiązania z parkiem (pl. Paderewskiego). Na pozostałych uliczkach, głównie ze względu na ich parametry i charakter, nie wydziela się samodzielnych ciągów rowerowych. Rowerzyści korzystają z tych przestrzeni jako równoprawni użytkownicy.

PRZESTRZEŃ PUBLICZNA
Podstawowy układ przestrzeni publicznej, charakterystyczny dla miasta Nysa, prowadzi do Rynku poprzez trzy bramy: Wrocławską, Ziębicką i Celną. Z tych istniejących powiązań jedynie powiązanie z bramą Ziębicką nie pełną równorzędnej roli. Naturalny ciąg przestrzenny wiążący podstawowe przestrzenie prowadzi wzdłuż Wrocławskiej przez Rynek a następnie wzdłuż Celnej. W skrócie WRC (Wrocławska – Rynek - Celna).
Dla układu WRC przewiduje się zróżnicowanie charakteru poszczególnych elementów.

BLOK RYNKOWY
Podstawą założenia w rewitalizacji Rynku i Bloku Rynkowego jest zasada podziału wnętrza na dwa charaktery. Historyzująca rewitalizacja pierzei (w miarę rzetelne odtwarzanie, tworzenie historycznego pastiszu lub re-kompozycja pierzei), w tym także ewentualnie nowo projektowanej pierzei. Zastosowanie kontrastu i projektowanie współczesnej bryły bloku rynkowego utrzymanego w skali, proporcji i charakterze historycznej zabudowy. W tym celu należy odtworzyć na podstawie historycznych studiów moduł podziału elewacji na mniejsze fragmenty. Na schematach pokazano próbę zastosowania historycznego modułu jako podstawy re-kompozycji elewacji. Przy założeniu tworzenia współczesnego charakteru zabudowy blok rynkowy powinien zostać podzielony na mniejsze elementy (moduły) przestrzenne. Istnieje możliwość realizacji zarówno oddzielnych elementów jak i w formie jednego przedsięwzięcia inwestycyjnego. Proponuje się utworzenie układu horyzontalnego nie wertykalnego podziału bloku. Podział horyzontalny obejmuje cokół, bazę i zwieńczenie. Baza powinna oferować przestrzeń na usługi komercyjne, baza biurowe natomiast zwieńczenie może oferować zarówno przestrzeń biurową jak i mieszkania wielokondygnacyjne o wysokim standardzie z własnymi ogrodami na dachu tzw. penthausy. Kwestią do rozwiązania jest zapewnienie dla każdej z funkcji odpowiedniego doświetlenia.
Można rozpatrywać także zlokalizowanie w części bloku rynkowego siedziby nowego Ratusza.
W celu utrzymania spójnego charakteru współczesnej i historyzującej zabudowy projektuje się zastosowania intensywnego podziału wertykalnego. Podział ten nawiązuje do układu historycznego i powinien tworzyć wrażenie podziału bloku na kamienice o zróżnicowanej szerokości.
Projektuje się powiązanie części wschodniej i zachodniej Rynku przejściem pieszym co powoduje naturalne rozcięcie bloku na 2 mniejsze fragmenty w celu korzystnego wiązania wszystkich przestrzeni.
Blok rynkowy ze względu na prestiżowy charakter powinien być przedmiotem oddzielnego konkursu.

WROCŁAWSKA
Wyjściowe parametry ulicy o szerokości 25 m, z zabudową pawilonową wzdłuż wschodniej pierzei, zostaną skorygowane. Projektuje się zmianę proporcji przekroju ulicy poprzez budowę zabudowy mieszkaniowej o wysokości zbliżonej do istniejącej z usługami w parterach. Charakter ulicy projektuje się jako bardziej kameralny z elementami rekreacyjnymi (zielone wyspy). Ulica może wypełniać się „wysuwanymi” z pierzei ogródkami gastronomicznymi czy ulicznymi straganami.

CELNA
Parametry Celnej są najbardziej niemiejskie. Proporcje ulicy w stanie istniejącym wynoszą 1,75 (L/H-28/16)) i odpowiadają proporcjom ulic w zabudowie osiedli mieszkaniowych. Ze względu na proporcje jak i długość ulicy projektuje się przeniesienie bazaru ulicznego z ulicy Bielawskiej. Ze względu na wprowadzenie bazaru charakter ulicy powinien być bardziej handlowy. Zaproponowanie rozmieszczenia wewnątrz ulicy straganów uniemożliwia „wysuwanie” z pierzei elementów pomocniczych jak ogródki. Przeniesienie bazaru wymaga oczywiście stworzenia właściwych warunków estetycznych dla handlu ulicznego. Zaprojektowanie składanych stalli lub zadaszonych straganów, które mogą być szybko rozbieralne w razie organizowania różnych imprez. Na schematach przedstawiono możliwe aranżacje ulicy w zależności od potencjalnej aktywności. Podstawową zasadą w aranżacji ulicy jest zachowanie możliwości re-aranżacji. Z tego względu ulica jest jednoprzestrzenna bez różnicowania wysokości ulicy i krawężnika.
Istniejąca zabudowa zaprojektowana została na różnych poziomach względem poziomu ulicy. Z tego względu projektuje się wysunięcie z pierzei zabudowy parteru usługowego w celu ukrycia owego zróżnicowania. Różnicowanie poziomów odbywać się będzie wewnątrz części wysuniętej, umożliwiając zaprojektowanie wewnętrznych schodów i wind dla osób niepełnosprawnych. Zaletą takiego rozwiązania jest głównie projektowanie schodów przekrytych i „ciepłych” nie ulegających wpływom zmian pogodowych.
Jednolita pierzeja usługowa powinna także wprowadzić ujednolicenie charakteru.
Nie przewiduje się nasadzeń zieleni wysokiej wzdłuż ulicy Celnej. Zieleń zaprojektowano w formie drzew zimozielonych mrozoodpornych hodowanych w odpowiednio przygotowanych donicach. Przewiduje się dla całej ulicy 20 sztuk drzew, które można dowolnie konfigurować. Na planie przedstawiono standardowe położenie zamykające wizualnie wnętrze ulicy. Oczywiście liczba drzew jest pochodną określania charakteru miejsca i może być dowolnie zmieniana.

PRZESTRZEŃ PÓŁPUBLICZNA
W obrębie starego miasta planuje się tworzenie przestrzeni półpublicznych adresowanych zarówno do lokalnej społeczności jak i osób odwiedzających i turystów. W istocie jest to przestrzeń publiczna jednak o bardziej ograniczonym, kameralnym charakterze. Do przestrzeni tych należy zaliczyć plac kościelny, Rynek Solny oraz Plac Św. Piotra (nowa nazwa). Rynek Solny jest historycznie ukształtowaną przestrzenią bardzo dobrze zachowaną i poza meblami urbanistycznymi oraz korektą układu komunikacji nie wymaga ingerencji.
Plac Kościelny Także funkcjonuje w chwili obecnej. Jednak zaprojektowanie zabudowy odcinającej wizualne powiązanie tej przestrzeni z Rynkiem wymaga dalszych działań. Projektuje się wydzielenie przestrzeni placu od przestrzeni publicznej w formie „świetlistych słupów”, jako rodzaju kolumnady. Wydaje się celowe zaprojektowanie bardziej kameralnego charakteru placu. W tym celu projektuje się nasadzenie dużego rozłożystego drzewa pozwalającego na zorganizowanie pod nim przestrzeni jako ogródka kawiarnianego.
Plac Św. Piotra (przy styku z ulicą Szopena) został wykształcony jako plac już po wojnie. W celu wykorzystania tej przestrzeni projektuje się budynek domykający przestrzeń kwartału po stronie północnej placu.

PRZESTRZEŃ PRYWATNA
Zasada tworzenia przestrzeni prywatnej i półprywatnej polega na czytelnym wydzielaniu relatywnie małych fragmentów zabudowy. Ograniczenie wizualnej penetracji dotyczy przestrzeni tego samego typu jak i a może głównie przestrzeni różnego typu. Prywatnej i publicznej. Istniejąca zabudowa głównie typu blokowego dość luźno wpisuje się w kwartałową siatkę miasta historycznego pozostawiając wiele otwarć. Zamykanie istniejących prześwitów powinno stworzyć bardziej kameralne przestrzenie i ograniczyć potencjalnych użytkowników tych przestrzeni. To z kolei powinno zaowocować zwiększeniem poziomu identyfikacji, poczucia odpowiedzialności (kontrola i utrzymywanie porządku) oraz bezpieczeństwa biernego opartego na wizualnej kontroli wnętrza przez jej mieszkańców.

PARAWANY URBANISTYCZNE
Wydzielenie mniejszych przestrzeni poprzez zastosowanie różnorodnych parawanów urbanistycznych ogranicza także wielkość terenu przeznaczonego dla mieszkańców. Wielkość ta może być zredukowana do minimalnej ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo (w izochronie dojścia 10-15 min) terenów parkowych i rekreacyjnych. Drugim ograniczeniem jest projektowanie we wnętrzach zabudowy o charakterze jednorodzinnym z wydzielonymi prywatnymi przestrzeniami dla tych mieszkańców. Charakter jak i wysokość parawanów jest dostosowana do skali i charakteru konkretnego wnętrza. Parawany zielone (strzyżone żywopłoty), kamienne, ażurowe (stalowe kraty itp.). Ważnym działaniem w kreowaniu przestrzeni prywatnej jest kształtowanie uliczek o charakterze prywatnym. Ulica Królowej Jadwigi oraz Matejki stanowi w chwili obecnej zaplecze parkingowe dla mieszkańców ale także dla Rynku. Utworzenie układu ulic jednokierunkowych, a także pełniejsza kontrola dostępu poprzez konsekwentne egzekwowanie prawa wjazdu dla użytkowników powinno wystarczyć do stworzenia odpowiedniego charakteru tych uliczek. Projektuje się utworzenie ciągu parkingów podziemnych, z zielenią na dachu, po jednej stronie (zewnętrznej) oraz wzmocnienie lub nasadzenie gęstej linii drzew po stronie wewnętrznej. Dodatkowe wydzielenie przestrzeni przewiduje się z zastosowaniem parawanów urbanistycznych.

ZABUDOWA MIESZKANIOWA
Idea „willi miejskiej” polega zaprojektowaniu zabudowy mieszkaniowej, typu jednorodzinnego w układzie szeregowym, o wysokich standardach zamieszkiwania polegających na tworzeniu oferty w bezpośrednim sąsiedztwie serca miasta, spełniających oczekiwania osób o wyższym poziomie zamożności. Ten typ zabudowy, z wydzielonym miejscem garażowym w parkingu podziemnym (z możliwości a bezpośredniego powiązania) i własnym ogrodem może stanowić konkurencyjną ofertę w stosunku do lokalizacji znajdujących się poza granicami miasta, gdzie potencjałem przyciągającym jest wolna przestrzeń dla której to oferty miasto nie może zaoferować odpowiedniego ekwiwalentu jakościowego w przestrzeni skoncentrowanej. Nysa ma szansę na wykreowanie takiego wizerunku i stworzenie odpowiedniej oferty. Warunkiem jest jednak utrzymanie, mimo wrażenia komasacji, intensywności na odpowiednio niskim poziomie. Jedynie utrzymanie cechy unikalności „willi miejskiej” pozwoli na właściwe kreowanie jakością przestrzeni. Ten typ zabudowy jest nawiązaniem do koncepcji stosowanych z powodzeniem w wielu europejskich miastach (Londyn, Amsterdam, Rotterdam i inne.)
Pozostała zabudowa mieszkaniowa jest utrzymana w charakterze, skali i proporcji zabudowy istniejącej zarówno historycznej jak i powojennej.

PARKINGI
Dla obsługi projektowanego rejonu projektuje się zróżnicowane formy parkingów.
Garaż wielopoziomowy z wjazdem od obwodnicy (Parkowa) dla mieszkańców nowo projektowanego budynku mieszkalnego przy ul. Wrocławskiej. Parkingi podziemne pod Blokiem Rynkowym oraz pod zabudową willową a i w kwartale (Kowalska, Siemiradzkiego). Dla zabudowy mieszkaniowej wzdłuż Królowej Jadwigi i Matejki projektuje się częściowo zagłębione (krótka rampa zjazdowa) garaże z dachem przeznaczonym na funkcje rekreacyjne (zieleń, boiska zamknięte ogrodzeniem z siatki. Parkingi na terenie zabudowy rozmieszczone wzdłuż wszystkich ulic (oznaczone na planie). Projektuje się także parking wewnątrz obwałowania Fortu Św. Jadwigi. Stanowska parkingowe przekryte zielonym dachem z ewentualnymi świetlikami.
Dla usprawnienia obsługi komunikacyjnej miasta Nysa należy wybudować strategiczny garaż wielopoziomowy (park and go) w kwartale Piastowska, Drzymały, Kolejowa, Wolności jako zaplecze dla starego miasta.

USŁUGI
Brak informacji o liczbie ludności zamieszkujących teren opracowania nie pozwala na szacunkowe nawet określenie niezbędnych usług. Zamierzeniem projektowym jest określenie położenia budynków i ich parterów jako potencjalnych miejsc lokalizacji usług.
Komercyjne – Projektuje się wykorzystanie parterów zabudowy wzdłuż głównych ulic handlowych. Na planie oznaczono możliwość wykorzystania przestrzeni przed lokalami na zewnętrzne formy takie jak ogródki czy stragany.
Niekomercyjne - Usługi niekomercyjne, szczególnie wielko-powierzchniowe powinny zostać zlokalizowane albo w zabudowie plombowej wzdłuż układu WRC lub też być lokowane w Bloku Rynkowym. Brak zadeklarowanych potrzeb nie pozwala na rozpatrzenie ich warunków lokalizacyjnych a tym samym wskazanie prawidłowego położenia.
Usługi o charakterze podstawowym i ponad podstawowym z zakresu oświaty czy zdrowia powinny także wykorzystywać głównie zabudowę plombową oraz w ostateczności lokalizację wzdłuż ulicy Bielawskiej. Choć może to zakłócić charakter tej uliczki.
Handel uliczny (Targi) zlokalizowano na 3 przestrzeniach: w Rynku na Placu Jarmarcznym (typ festynu), na ulicy Celnej (typ handlowy) oraz na Placu Św. Piotra (warzywny).

ETAPOWANIE
Rewitalizacja tak dużego obszaru wymaga rozpatrzenia możliwości podziału na zadania inwestycyjne rozłożone w czasie, które powinno uwzględniać: Komasacja gruntów oraz wprowadzenie podziału działek na kolejne zadania inwestycyjne, Koordynacja z adaptacją infrastruktury miasta do nowych potrzeb, Renowacja elewacji (pierzei) w tym wyznaczanie nowych „murów miasta” , Rewitalizacja poszczególnych fragmentów (ulic i placów) w oparciu o przygotowane dokumentacje. Działania niezależne pozwalające na usprawnienie funkcjonowania miasta powinny polegać na zmianie wizerunku parterów usług, wyznaczanie miejsc dla przestrzeni zewnętrznych (ogródki letnie, stragany itp.) oraz tworzeniu przestrzeni dla różnych form handlu ulicznego (Targi).